`Ik hou ermee op, op 1 november'

Eurocommissaris Frits Bolkestein gaat een boek schrijven over de invloed van intellectuelen en de wereldpolitiek. Is het vanzelfsprekend dat zijn opvolger een VVD'er wordt? ,,Nee.''

Frits Bolkestein maakt geenszins de indruk te hebben geworsteld met de vraag of hij al dan niet als eurocommissaris moet aanblijven. Hij oogt uiterst ontspannen. Een beetje geamuseerd zelfs. Bolkestein is deze avond alleen in z'n pied-à-terre aan de Brusselse Louizalaan. Net teruggekeerd van een zitting van het Europees Parlement in Straatsburg. Zijn vrouw is dit keer thuis in Amsterdam. ,,Ik heb niet zoveel om aan te bieden, maar wel een fles champagne. Zullen we die opmaken?'' Na het inschenken valt hij met de deur in huis. ,,Ik hou ermee op, op 1 november'', zegt de 71-jarige ex-VVD-leider.

Hij zet meteen de voors en tegens op een rij. Bolkestein: ,,Wat pleit voor doorgaan is dat ik in de bijna vijf jaar dat ik hier nu zit een redelijk stevige positie heb opgebouwd in een deel van de Europese Unie, de interne markt, wat buitengewoon belangrijk is. Punt twee: ik denk dat er weinig commissarissen zullen doorgaan. Vijf jaar is een vrij lange tijd, langer dan een regeerperiode. En het is zeker op sommige terreinen vrij hard werken. De combinatie van de twee overwegingen betekent dat ik in een positie verkeer dat ik een en ander, eisen is een groot woord, kan verwachten en misschien bedingen. En dat kan voor Nederland ook gunstig zijn. Ik heb ook internationaal een zekere bekendheid. Dat pleit allemaal voor doorgaan.''

Maar Bolkesteins besluit is anders uitgevallen. ,,Ik geef toch voorrang aan andere dingen die ik wil gaan doen'', zegt hij. ,,Ik ben niet van plan op mijn handen te gaan zitten als ik hier klaar ben. En dat betekent dus dat ik wil gaan schrijven. En daarnaast dat ik misschien ergens commissaris word of zo, maar mijn hoofdbezigheid zal het schrijven zijn. Ik wil een boek schrijven over de invloed van intellectuelen op de wereldpolitiek. Dat onderwerp houdt me al vijftig jaar bezig. Toen ik studeerde wilde ik een proefschrift schrijven over de anti-democratische intellectueel.''

Ook wil Bolkestein meer tijd maken voor z'n vrouw, de actrice Femke Boersma, en zijn kinderen en kleinkinderen.

Waarom wilt u zo graag dat boek schrijven over dat onderwerp?

,,Omdat ik het buitengewoon belangrijk vind. Over de invloed van intellectuelen valt een hoop te zeggen. Het is een onderwerp dat naar mijn mening nog door niemand op een overtuigende wijze is besproken. Het is een heel groot onderwerp en ik heb natuurlijk een enorme achterstand, omdat ik altijd heel praktisch ben bezig geweest. Natuurlijk heb ik hier en daar een vinger uitgestoken in de een of andere richting, en een teen in het water gestoken, en gepubliceerd. Maar dat zijn allemaal vingeroefeningen. Ik wil dat nu allemaal aan elkaar breien en er een coherente visie op laten schijnen. Want de invloed van intellectuelen, Rousseau, Marx, Freud, noem maar op, is gigantisch. Ik hoop volgend jaar twee maanden naar Wenen te gaan om daar de oorzaken te bestuderen van de ondergangsstemming in het Wenen van het fin de siècle.''

Is het de ontsporing van intellectuelen die u dwars zit?

,,Ik heb natuurlijk niet voor niks veel geschreven over de jaren zeventig en over de invloed van de Romantiek. Het is een vervaarlijk onderwerp.''

Wat wilt u bewijzen?

,,Ik vind dat intellectuelen zich ter dege rekenschap moeten geven hoe de wereld in elkaar zit. Velen hebben dat niet gedaan.''

Er klinkt een grote gedrevenheid bij u door.

,,Ik ben nu 71, ik ben fit, er mankeert mij niets, maar als je 80 bent dan ben je 80.''

U heeft geprobeerd bij te dragen aan het Europese debat met uw pleidooi voor een Europa dat zich concentreert op kerntaken. Zal er niet veel minder naar u worden geluisterd als u straks geen eurocommissaris meer bent?

,,Ik denk dat zeker. Hier heb ik een goed podium. Ik heb een bepaalde visie op Europa die niet door velen wordt gedeeld in Brussel.''

Is dat misschien een reden dat u weggaat, u heeft uw boodschap voor het voetlicht gebracht en u wilt dat niet nog vijf jaar doen?

,,Je moet je eigen invloed niet overschatten. En mijn werk wordt door een ander gedaan. Laten we hopen. Er stond tenslotte een verschrikkelijk bericht in de Financial Times, dat de Duitsers en de Fransen zouden zijn overeengekomen, dat een Duitser de `supercommissaris' wordt voor economie, dan wel de commissaris voor Herstructurering, die gaat over de concurrentiekracht van Europa. De Fransen zouden dan de commissaris voor Macro-economie krijgen. En dat terwijl de Duitse economie zich onvoldoende hervormt en de Fransen het Stabiliteitspact voor de euro de grond in hebben geboord.''

U gaat weg, omdat u niet onder zo'n `supercommissaris' wilt werken?

,,Het zou het voor mij in een volgende Commissie natuurlijk veel moeilijker maken, maar dat is niet de hoofdreden. Hoofdreden is gewoon dat ik dat werk wil afmaken, dat ik dat boek wil schrijven. En dat valt niet te combineren met mijn werk hier in Brussel.''

Vorig jaar zei u nog dat u graag wilde blijven, daarna was het dat u misschien wilde blijven en vorige maand zei u dat het ervan afhing wie voorzitter van de Europese Commissie zou worden. Waarom bent u steeds van gedachten veranderd?

,,Wie zegt dat hij weggaat, verliest op hetzelfde ogenblik invloed.''

Hoe lang wist u dan al dat u zou weggaan?

,,Vijf jaar geleden. Nou ja, ik overdrijf. Misschien niet vijf jaar geleden.''

Maar u wist al heel snel dat u het geen tweede termijn zou doen?

,,Ik doe dit maar één termijn. Kijk naar wat er met Lubbers is gebeurd en met Wim Kok. Je moet nooit spreken over weggaan tot het zover is.''

Moet de VVD uw opvolger leveren?

,,Dat weet ik niet. Ik hoop het natuurlijk wel.''

Is er een afspraak gemaakt?

,,Nee.''

Is het vanzelfsprekend dat het een VVD'er wordt?

,,Nee.''

Er doen in het Europese circuit al namen de ronde van CDA'ers. Ex-minister Ruding en Landbouwminister Veerman worden genoemd.

,,Laat mij een paar dingen zeggen. In de eerste plaats gaat het mij niet aan. Dus dit moet ik overlaten aan Jozias van Aartsen en Gerrit Zalm. Punt twee: er zijn zeker onder CDA, PvdA en mijn partij goede kandidaten. Ik wil nog wel iets zeggen over minister Veerman. Ik ken de goede man niet. Hij heeft een uitstekende reputatie. Maar ik vind het pertinent verkeerd als een zittende minister weggaat naar Brussel. De man heeft getekend voor vier jaar. Dat moet hij volmaken. Anders is het vaandelvlucht. Een uitzondering maak ik voor de NAVO. Anders hadden we die post niet gehad.''

Hoe ziet de Europese Unie er in 2020 uit?

,,Wat op 1 mei is gebeurd [met de uitbreiding, red.] is geweldig. Ik ben daar buitengewoon positief over. Het is epochemachend. Natuurlijk zullen er altijd weer problemen komen, want de nieuwe lidstaten weten nog niet precies hoe het werkt. Ze zullen allerlei verkeerde dingen willen doen. Maar laten we niet met stenen naar de nieuwe lidstaten gaan gooien. Ik ben verantwoordelijk voor vijftienhonderd inbreukprocedures tegen de huidige lidstaten. De eerste tien jaar zal het moeilijk zijn, maar over tien jaar zullen de nieuwe lidstaten zich allemaal hebben gevoegd. Maar een voorwaarde voor het bewaren van bestuurlijke kracht is dat we ons takenpakket moeten afslanken.''