Het Beeld

De foto's zijn op alle zenders te zien, zij het niet altijd in dezelfde uitsnede, dezelfde korrel en met dezelfde soort maskering van genitaliën. Amerikaanse perversiteit en sadisme op heterdaad betrapt, zo luidt bijna overal de conclusie. Maar de foto's roepen eerder vragen op dan dat ze de pijnlijke waarheid onthullen over de vermeende morele superioriteit van Gods uitverkoren natie.

De eerste reeks foto's over mishandeling van Iraakse gevangenen, gepubliceerd door CBS en The New Yorker, genereerde meteen al een icoon, van een man met een Ku Klux Klanachtige puntmuts die aan beide handen elektroden lijkt te dragen. De voor de hand liggende associaties zijn kruisiging en racisme. Verder zagen we een Amerikaanse man en een vrouw in uniform lachend achter een stapel naakte lichamen en een andere geüniformeerde vrouw met een onaangestoken sigaret in de mond, die met duimen omhoog en gestrekte wijsvingers priemt in de richting van de geslachtsdelen van naakte mannen met een kap over het hoofd.

Vermoedelijk dezelfde vrouw, inmiddels geïdentificeerd als soldaat Lynndie England (21), speelt een hoofdrol in de tweede serie, gepubliceerd door de Washington Post. Op de allermooiste foto, genomen in een met wasgoed versierde galerij van de Abu Ghraib-gevangenis, laat ze de hond uit. Ze werpt die minzame, van deernis vervulde, beetje glazige blik langs de lijn die je wel vaker ziet bij hondenbezitters. De hond is in dit geval een op de zij liggende naakte man met baard.

,,Lynn doet dat soort dingen niet'', beweren haar moeder en vriendinnen in West-Virginia, waar ze opgroeide in een stacaravan. Moeder Terri England noemt het een typisch geval van op het verkeerde moment op de verkeerde plaats zijn. Lynn was een administratief medewerkster, die gevraagd zou zijn voor de foto's te poseren. Een van de door de New York Times opgespoorde gevangenen herinnert zich dat hij voor de vrouw moest masturberen, terwijl ze haar eigen borsten vastpakte.

In Nova weet commentator Maarten van Rossem dat een oorlog rare dingen kan doen met thuis heel zachtmoedige jongens en meisjes. Ook meent Van Rossen dat in het Amerikaanse leger op dit punt de emancipatie volledig geslaagd lijkt te zijn. Excessen, dus, maar dat verklaart nog niet waarom je van sadistisch gedrag foto's zou willen maken of die plaatjes zou willen verspreiden.

Verwanten van de verdachten suggereren dat de foto's in opdracht van inlichtingendiensten zijn gemaakt, om andere Iraakse gevangenen schrik aan te jagen. De Washington Post ,,kan niet uitsluiten dat sommige foto's geënsceneerd (`staged') zijn.''

Het woord ensceneren kan verschillende betekenissen hebben. Ik geloof niet dat iemand denkt dat de naakte mannen acterende figuranten zijn. Maar dat de situaties in scène zijn gezet voor optimaal dramatisch effect, dat lijkt nadrukkelijk bij al die foto's het geval. De militairen in beeld willen gezien worden en doen niet stiekem. Ze zijn dan ook niet betrapt, maar trots. Wie gaat er nu op de kiek in een dark room?