Het antwoord van links

Is het op 1 mei gepubliceerde concept-manifest met de beginselen van de PvdA het zolang uitgebleven antwoord van links? En zo ja, aan wie, waarop of op welke vragen is het dan een antwoord? In ieder geval is het een antwoord op het neoliberalisme en het neoconservatisme. De sociaal-democraten, zo valt namelijk in het manifest te lezen, onderscheiden zich van de neoliberalen, doordat zij ,,niet alleen vorm maar ook inhoud'' geven aan vooruitgang, emancipatie, vrijheid en gelijke kansen. Zij onderscheiden zich van de neoconservatieven, doordat zij ,,gemeenschapsvorming, maatschappelijke samenhang en publieke moraal betekenis geven zonder paternalisme of benepenheid''.

Inhoud en betekenis. Dat is dus het antwoord van links. Het is een mager, gefluisterd antwoord. Het is geen echt antwoord. De inhoud en betekenis waarover gesproken wordt, worden niet neergezet, zelfs de contouren ervan worden niet aangeduid. Welke inhoud, welke betekenis? Ik wil het graag weten. Ik wacht al zolang op een antwoord van links.

Van de PvdA had ik een antwoord verwacht dat geadresseerd is aan de nieuwe gastarbeiders. Nieuwe gastarbeiders? Ja. In de jaren '60 werden gastarbeiders uit de landen rond de Middellandse Zee naar Nederland gehaald om hier voor ons het ongeschoolde werk te doen dat wij te smerig of te laag betaald vonden. We vonden het een mooie ruil. Zij verdienden geld en wij waren uit de problemen, want de industrie moest blijven draaien. Dat ze uiteindelijk niet naar hun land van herkomst terugkeerden, was niet zo'n probleem. Het waren de tijden van Achmed met de zwabber in de toiletten van het kantoorgebouw, van `Turrekie Turrekie, een broek met een jurrekie' en ook `ikke niet begrijpen, ikke buitenlander'. Er waren geen noemenswaardige problemen. Op een paar fikse rellen op het Afrikaanderplein in Rotterdam na. O ja, in 1961 waren er ook opstootjes in Twente naar aanleiding van bordjes met daarop `verboden voor Italianen' die in de plaatselijke dansgelegenheden waren aangebracht. Het waren andere tijden. De tijden van de oude gastarbeiders.

Anno 2004 zijn er nieuwe gastarbeiders. Zij zijn hier niet op onze uitnodiging, maar ze zijn er desalniettemin en voor altijd. Soms zijn het kinderen van de oude gastarbeiders, soms zijn het mensen die om een andere reden in Nederland zijn. Gevlucht voor een ellendig regime ver weg. Ze komen uit Somalië, Iran, Frankrijk/Algerije, Marokko.

Interessant genoeg zijn ook deze nieuwe gastarbeiders bereid om voor ons het werk te verrichten waar wij op neerkijken, de smerige karweitjes zo te zeggen. En we hoeven er niet eens om te vragen. Dit keer gaat het niet om het schoonmaken van vieze afvoerputjes en toiletten, hoewel misschien toch, maar dan in overdrachtelijke zin. Het werk van de nieuwe, vaak goed geschoolde gastarbeider, vindt plaats binnen het publieke en politieke debat. Daar put hij zich uit in het verdacht maken van de nazaten van de oude gastarbeiders en van iedereen die allochtoon is, moslim en niet goed geïntegreerd. Terwijl wij dat een vervelend, vies werkje

beneden ons niveau vinden, hebben zij daar geen enkele moeite mee. En dat is wel zo prettig en comfortabel. Want de ene nieuwe gastarbeider is nog ijveriger dan de andere. Zulke goede werkkrachten die zo plichtsgetrouw hun arbeid verrichten vind je echt nergens. Ze putten voldoening en trots uit het werk zelf. En dat zien wij in Nederland graag.

Wat wij ook graag zien zijn de nieuwe koppelbazen. Nieuwe koppelbazen? Ja. De oude koppelbazen waren vaak niet geheel bonafide bemiddelaars tussen de werkgevers die vieze klusjes hadden op te knappen en de oude gastarbeiders. Daar kwamen vroeger soms nare verhalen over in het nieuws, maar er werd niet veel tegen ze ondernomen. Het was wel handig dat ze de verdeling van het werk onder de oude gastarbeiders regelden. De nieuwe koppelbazen zijn volkomen bonafide en regelen de verdeling van het werk onder de nieuwe gastarbeiders in de publieke en politieke sfeer. Ze zijn goed geschoold en weten precies op welke problematiek ze de nieuwe gastarbeider moeten wijzen, zodat die onmiddellijk aan het werk kan. Het zijn vaak hoogleraren die de nieuwe gastarbeiders inwijden in de specifieke kunst van het atheïstisch denken of het verlichtingsdenken. Zo kunnen zij op de achtergrond blijven of zich op tijd terugtrekken uit het opgelaaide debat, terwijl de dankbare en geïnspireerde nieuwe gastarbeiders gewoon door blijven werken. Zeg jij het maar, zeggen de nieuwe koppelbazen, dat maakt meer indruk, want je komt zelf uit die andere cultuur.

Nu is het niet zo dat de nieuwe gastarbeiders helemaal niets terug willen hebben voor hun werk. Ook dat begrijpen we, want wij zijn een volk van boter bij de vis (die al dan niet duur betaald is). Maar de vergoeding die zij willen hebben is alleszins redelijk. Van ons wordt gevraagd toe te geven dat wij tijden lang onder aanvoering van de PvdA de oude gastarbeiders en iedereen die tot de familie der allochtone medemensen behoort, hebben doodgeknuffeld. Dat wij het aan ons zelf te danken hebben dat er nu zoveel smerige lage werkjes zijn op te knappen. Nou, dat vinden wij natuurlijk helemaal geen probleem. Dat geven we gewoon toe aan die grappige nieuwe gastarbeider die daar zo opgewonden in het parlement tegen hoofddoekjes of over integratie staat te oreren of zo nijver zijn scherpe originele stukjes tegen het relativisme, de islam, voor de Verlichting en oei, wat gewaagd zeg, tegen Jan Blokker publiceert.

We bemoedigen ze zelfs, want we willen natuurlijk wel dat ze die werkjes voor ons blijven opknappen. Ze weten nog niet dat de tijd bijna daar is dat wij er wel weer genoeg van hebben en ze zullen afdanken. Dan is het afgelopen met het nieuwe geknuffel en zoals dat vroeger zo mooi heette, de repressieve tolerantie. Dan willen we de plaatsen die zij hebben ingenomen weer terug hebben.

Pure uitbuiting is het en de nieuwe gastarbeiders werken er zelf hard aan mee. Dat lijkt me bij uitstek een probleem waar sociaal-democraten zich mee bezig moeten houden. Een antwoord van de PvdA zonder antwoord aan de nieuwe gastarbeiders, is een zwaktebod van links. Het zoveelste.