Fortuyn was een verlicht denker

Cyrille Offermans stelt in zijn artikel in Opinie & Debat van vorige week dat Voltaire nieuw-rechts aan zijn pen geregen zou hebben vanwege hun gedweep met de Verlichting. Dat zou Voltaire gedaan hebben, omdat de Verlichting juist opriep tot relativering, iets waar nieuw-rechts zich volgens Offermans verre van houdt. Offermans' kennis over de genoemde filosofen is voldoende, maar zijn interpretatie en begrip van de gebeurtenissen in deze tijd zijn dat beslist niet.

Zijn bezwaar begint bij de waarneming dat het huidige nieuw-rechts een claim op de Verlichting doet. Daarmee geeft nieuw-rechts een reactie op de huidige invloed van de islam, op Nederland en op de Arabische immigranten zelf. De vraag is natuurlijk of nieuw-rechts de Verlichting wel goed begrepen heeft, maar wat voor Offermans belangrijker had moeten zijn, is de kwestie waarom nieuw-rechts een beroep doet op de Verlichting.

Deze vraag stelt hij niet, met als gevolg dat Offermans, door nieuw-rechts te betichten van xenofobie en eigenwaan, zichzelf ontmaskert als een vooringenomen denker van de oud-linkse garde.

Offermans zegt terecht dat de Verlichting een progressieve beweging is en beschouwt het als een

tegenstrijdigheid dat nieuw-rechts de Verlichting wil claimen. Om hiervoor een verklaring te vinden, moeten we terug naar de oorsprong van de tegenstelling tussen links en rechts. De Westerse samenleving beschouwt de vrije burger als een individu dat verantwoordelijk is voor zijn eigen

levensonderhoud en niet wordt onderdrukt door de kerk of de staat. Het is deze emancipatie van het individu die de Verlichting tot een progressieve beweging maakt. Daarbij moest de vrije burger, behalve tegen kerk en staat, ook worden beschermd tegen de ondernemer en het grootkapitaal. Daar ontstond de scheiding tussen links en rechts: links wilde de arbeider beschermen tegen de ondernemer met behulp van de staat. Rechts wilde die staatsinvloed juist niet. En nu komt de crux. Een elementair verschil tussen links en rechts zit in de rol van de religie in het verlichte burgerschap. Links moet, vanwege de Verlichting, niets van religie hebben – dat is opium voor het volk – maar hechtte wel belang aan een grote staatsrol. Rechts pikte daarentegen de anti-overheid-houding op uit de Verlichting, maar bleef wel religieus. Die antireligieuze houding van links is haar historische handelsmerk, waarvan een mooi voorbeeld bestaat. De communistische, Mexicaanse kunstenaar Diego Rivera, die bevriend was met Trotsky, riep ooit: God bestaat niet. Deze relativering gaf destijds aanleiding tot enorme protesten in Mexico.

Dit soort zaken zijn nu grotendeels vergeten, maar geven wel de historische positie van links weer. Men zou kunnen betogen dat socialisme en communisme destijds een alternatief vormden voor religie en dat godsdienst en links-politiek denken op dit momennt elkaars substituten zijn. Deze oorspronkelijke aard van links is in het huidige debat over integratie verdwenen. De PvdA is van haar historische wortels vervreemd geraakt. Wat zegt het huidige links over de islam? Helemaal niets. In tegenstelling tot Rivera zegt zij niet: Allah bestaat niet, om daarmee de rechts-conservatieve burgerij te schokken. Fortuyn zette de boel op stelten met de opmerking dat de islam achterlijk is. Dat was, in de geest van de Verlichting, een stevig relativerende opmerking, en de linkse reactie daarop is ronduit stupide geweest. Velen zijn alweer vergeten dat Fortuyn zijn loopbaan, evenals Hirsi Ali, in communistisch-socialistische huize is begonnen. Pim Fortuyn dook in het gat dat historisch en ideologisch aan links toebehoorde. Door de islam grotesk te relativeren, was Fortuyn au fond een linkse creatie in de beste traditie van de Verlichting. Juist omdat links geen pogingen onderneemt om de islam te relativeren, haalt rechts de Verlichting erbij. Zou Offermans kunnen uitleggen waar het antireligieuze element van links heden ten dage is gebleven? Ik weet één ding

zeker: wanneer deze is verdwenen. En daarmee, volgens mij, ook de kans op een economisch succesvolle multiculturele samenleving.

Dr. Walter J.J. Manshanden is econoom.