Elk jaar een foto van vier zusjes

De foto. Links Lies en Marie, rechts Vera en Martha, elk jaar hetzelfde beeld. Er komen alleen maar wat rimpels bij, maar als je van achter naar voren door het album bladert gaan er jaren af.

Zo doet Lucas Vandervost het bij zijn Vlaamse gezelschap De Tijd: chronisch achterwaarts regisseert hij de vier vrouwen. Dus gaan zij in 2003 voor het eerst met elkaar op de foto en in 1978 voor het laatst. Dat wekt een weemoedige vorm van vervreemding op omdat het publiek al snel meer weet dan de personages. Vertellen zij over de ziekte van hun vader, dan weten wij al dat hij dood is. Berichten zij over de kwaliteiten van Maries echtgenoot, dan weten wij al dat hij bij haar wegloopt. Wij hebben het reeds gehoord, de treurige afloop van de dingen, terwijl zij in hun jonge jaren nog vol plannen zijn.

Een fotoboek, het zal geen verbazing wekken, lag aan de theatervoorstelling 4 zusters ten grondslag. En wel het boek The Brown Sisters, waarin de Amerikaanse fotograaf Nicholas Nixon een kwarteeuw lang elk jaar een foto van zijn vrouw en haar drie zusters maakte en bewaarde. Claire Swyzen, dramaturge van De Tijd, schreef bij de foto's een tekst en de actrices Chris Thys, Els Dottermans, Mieke De Groote en Antje De Boeck spelen. Op een statische manier, alsof ze zich niet helemaal konden bevrijden uit de pose voor de fotograaf. Meestal staan ze braaf op een rij, eenieder eender gekleed, vier wit-zwart-rode zusjes in een nondescript decor. Er is niet veel interactie; nu eens heeft de een een monoloog en dan weer de ander; en pas als blijkt dat Vera's man met Vera's zusje vrijt, ontbrandt er een dialoog, een woedende, uiteraard.

Het gebrek aan spetterend drama wordt saai op de plekken waar de tekst inzakt. Waar die tekst weer opleeft, de clichés verwijderd zijn, de al te alledaagse observaties eveneens, daar komt de goede kant van Vandervosts gedempte toon naar boven. De minimale verschuivingen in de mise-en-scène gaan dan lijken op het verglijden van de tijd, op het voorbijgaan van levens die niet aan een spectaculaire bloei zijn toegekomen. Levens vol vanzelfsprekende welvaart waardoor je je best niet meer hoeft te doen, en later krijg je daar dan spijt van.

Deze zusters roepen niet: ,,Naar Moskou!'' Ze zingen iets van Burt Bacharach, de favoriet van hun vader en voor henzelf het toppunt van lulligheid. Ze zingen: ,,Do you know the way to San Jose.'' Wat dan toch weer op hetzelfde neerkomt als dat onverbeterlijke verlangen van Tsjechovs Zusters, al zijn dat er maar drie. Ergens anders móet het mooier zijn. Dus blijven de vier zusters hopen. Maar hun fotoalbum is al helemaal volgeplakt.

Voorstelling: 4 zusters, door De Tijd. Tekst: Claire Swyzen. Regie: Lucas Vandervost. Gezien: 5/5 De Brakke Grond, Amsterdam. Aldaar t/m 8/5, tournee t/m 29/6. Inl: 0032-032316286 of www.detijd.be.