De vlo als Japans wapen

Honderden artsen waren gedurende de Tweede Wereldoorlog betrokken bij de medische experimenten in de laboratoriumkampen die het Japanse leger in de bezette gebieden in Mantsjoerije en China hebben opgezet. Drie- tot tienduizend mannen, vrouwen en kinderen werden het slachtoffer van die experimenten, waarbij levende mensen werden opengesneden om de woekering van met opzet ingebrachte ziektekiemen te volgen.

De gruwelen die historicus Daniel Barenblatt in A plague upon humanity beschrijft, zijn moeilijk te bevatten. De drijvende kracht achter de bacteriologische experimenten was generaal Ishii Shiro, een briljante, ijdele en sluwe medicus die al in 1932 zijn eerste proeftuin begon. Dat laboratorium ging de geschiedenis in als `Eenheid 731', officieel `Epidemie Preventie Eenheid' geheten, en had een groeiend netwerk van verwante vestigingen in China en elders in de bezette gebieden in Azië, ook in Indonesië. De scheidslijn tussen preventie en actieve toewending van epidemieën was dun. Vrijwel direct begonnen de artsen met hun experimenten op krijgsgevangenen en burgers. Gedwongen infectie, vivisectie op mensen, en proefnemingen met besmetting van dorpen en veestapels dienden Ishii's wetenschap. Het arsenaal was groot: cholera, builenpest, tyfus, tuberculose, malaria, anthrax, runderpest, zelfs syfilis werden op hun werking en effectiviteit getest.

Het bleef niet bij testen. Tussen 1939 en 1943 hebben Ishii en zijn mannen de Japanse campagnes in China met hun wapens ondersteund. Duizenden ratten en miljoenen vlooien werden gekweekt en besmet. Bommen gevuld met pestvlooien en vogelveren met anthrax werden over steden en dorpen uitgeworpen. Honderdduizenden burgers in Midden- en Zuid-China vielen ten prooi aan de pest.

Ondanks een bijna waterdichte beveiliging kwamen de gruwelen toch aan het licht. Direct na de Japanse capitulatie gingen de Amerikanen op zoek naar de bacteriegoochelaars uit Mantsjoerije. Dankzij een sluw spel wist Ishii vrijwaring van rechtsvervolging te krijgen, in ruil voor informatie over zijn onderzoekingen. De Amerikanen hebben met succes de laboratoria en de bacteriologische oorlogsvoering buiten het Tokio-tribunaal gehouden. Om vervolgens met de resultaten van de Japanse proeven aan de haal te gaan. De Amerikaanse troepen hebben de Japanse technologie in de Korea-oorlog toegepast, daarmee misdaad op schande stapelend.

Daniel Barenblatt geeft een bewogen relaas van de experimenten in Mantsjoerije en China, maar offert precisie op aan zijn verontwaardiging. Hij brengt de geschiedenis van de Japanse biogruwelen alsof hij een verborgen bladzijde openslaat. Behalve een hernieuwde aantijging heeft Barenblatt weinig nieuws te bieden. Alles was al ruimschoots bekend voor wie het weten wilde, zij het dat de Japanse en Amerikaanse overheden de kwestie blijven negeren en Ishii in de publieke opinie nog steeds geen plaats heeft gekregen tussen de grootste misdadigers van de twintigste eeuw.

Daniel Barenblatt: A plague upon humanity. The secret genocide of Axis Japan's germ warfare operation. Souvenir Press Ltd, 260 blz. €32,70

    • Remco Raben