De rekwisieten van de president

`The West Wing' wordt herhaald, de televisieserie over de wederwaardigheden van een democratische president. Een mooie mix van fictie en feiten zorgt voor een continu-bedrijf in de westelijke vleugel.

Het heeft iets onnoemelijk vertrouwds om in de allereerste aflevering van The West Wing de White House Chief of Staff door de gangen op het brandpunt te zien toesnellen. Zonder de pas in te houden en onderwijl voor en achter zich orders uitdelend, steekt hij tenslotte het presidentiële secretariaat diagonaal over om rechtsaf te slaan naar de entree van de belangrijkste werkkamer ter wereld.

Rechtsaf, dat spreekt vanzelf. Al gingen de meeste van ons die route nooit, we voelen ons ogenblikkelijk thuis, want we herkennen de meubelstukken en de voorwerpen in de ovale kamer met de hoge ramen, en we beseffen welke taferelen zich daar allemaal hebben afgespeeld.

Wat er zich aan rekwisieten zoal in het Torentje bevindt, zal vrijwel niemand kunnen opsommen, maar de ambiance van het Oval Office, in de westelijke vleugel van het Witte Huis in Washington, is bekend terrein. Zelfs het gazon op nummer 1600 van Pennsylvania Avenue, waar de Air Force One-helikopter landt, heeft meer cachet dan het lieflijk spiegelende water van de eeuwenoude Vijverberg. Vandaar dat een in Nederland opererende telefoonmaatschappij voor een paginagrote advertentie een foto gebruikte van het presidentiële werkvertrek in plaats van een stemmige blik in dat van de premier.

The West Wing, in Amerika van start gegaan tijdens de tweede termijn van Bill Clinton in de herfst van 1999 en hier een half jaar later, is na lange afwezigheid in herhaling geprogrammeerd bij RTL4, vanaf aanstaande zaterdag. In het land van herkomst loopt het populaire en veel bekroonde feuilleton over de wederwaardigheden van de Democratische president Josiah `Jed' Bartlet (een majestueuze rol van Martin Sheen) en zijn staf nu al in het vijfde seizoen. De aantrekkelijke verhalen en zijlijnen, de running gags en de verwikkelingen rond de acht hoofd- en een stuk of zes bijfiguren hebben daar geleid tot een met liefde beoefende West Wing-wetenschap. Tal van boeken zijn er verschenen en de adepten bestoken elkaar via internet met analyses en vergelijkende studies. Men beschouwt de personages, van de innemende perswoordvoerster C.J. tot het stuurse hoofd van de communicatie Toby Ziegler, stuk voor stuk de moeite van het volgen waard: hun bon mots citeerbaar, hun innerlijke roerselen ontrafelbaar, hun koers verklaarbaar.

Zonder al te veel weg te geven voor wie The West Wing nog niet bekeek: ondeugden en gebreken komen pijnlijk aan het licht en naarmate de euforie over de nipt gewonnen verkiezingen afneemt, dienen zich de eerste vermoeidheidsverschijnselen aan. Het lijkt geweldig, een eer, om een post te hebben op het opperkantoor van de wereld inclusief de doorwaakte nachten en de late pokeravondjes waarop president Bartlet zijn ploeg bestookt met zijn kennis en zijn taalspelletjes: noem de drie woorden die met dw beginnen. Allengs raakt de hechte groep intellectuelen die het Oval Office bestieren en bedienen verlamd door machinaties en manipulaties van buiten; zozeer dat er niets zinnigs meer uit hun handen lijkt te komen. Ook dat is lekker om naar te kijken.

Nucleaire dreiging

Bijgestaan door informanten die in het verleden op of bij het befaamde adres werkzaam waren, zoals Dee Dee Meyers, perssecretaris onder Clinton, presenteren de auteurs van The West Wing een mooie mix van fictie en feiten. Buitenlandse grensconflicten met nucleaire dreiging, benoemingen op hoog niveau, vakbondsgeschillen, lastige lobbyisten, dwarsliggende senatoren of onwelgevallige onthullingen zorgen voor continubedrijf in de westelijke vleugel.

Soms lopen de verhalen op de zaken vooruit. Als Bartlet zijn State of the Union gaat geven, moet Josh Lyman, de verwaande en toch sympathieke vice-chefstaf, een man van de dag kiezen. De grondwet schrijft voor dat één kabinetslid in het Oval Office aanwezig dient te blijven. Voor het geval dat. ,,Ik denk niet dat het Capitool wordt opgeblazen, vandaag', zegt Josh. Zijn assistente Donna vraagt zich af wanneer dan wel iets wordt opgeblazen. ,,Dat weet ik niet', luidt het antwoord. Onderwijl lopen ze door de drukbevolkte gangen en kantoren met de aangename vanzelfsprekendheid die alles in deze serie volstrekt aannemelijk maakt.

Zo aannemelijk dat het Vlaams Blok begin december 2003 verbolgen reageerde toen bekend werd dat in aflevering vijf van de vijfde serie het `Flemish Bloc' door president Bartlet werd omschreven als ,,een bende neo-nazi's in driedelige maatpakken, die hun agressief geschreeuw intussen ingeruild hebben voor een gekuist taalgebruik'. Belangrijke informatie die de CIA over het hoofd had gezien.

Volgens het dagblad De Morgen trachtte Vlaams Blok-voorman Philip Dewinter door een brief de zendgemachtigde in Vlaanderen te bewegen ,,na te denken over de opportuniteit om de scène uit te zenden'. In België is men nog lang niet zover, de commerciële zender is pas bij seizoen twee.

De aantrekkingskracht heeft in de eerste plaats te maken met de hoge kwaliteit van de plots en subplots, de acteursprestaties, de aankleding. Sinds de Amerikaanse politieserie Hill Street Blues meer dan dertig jaar geleden de trend zette met een ogenschijnlijk doorlopend verhaal in afzonderlijk afgeronde afleveringen is dat een beproefd stramien geworden. Eerste hulpafdelingen, advocatenkantoren, politiebureaus en andere omgevingsseries laten de kijker de ontbrekende uren bij wijze van spreken zelf invullen en de draad van de diverse verhaallijnen en levens telkens weer oppakken. Maar E.R., L.A. Law of N.Y.P.D. kunnen niet op tegen de schijn van authenticiteit die The West Wing biedt. Door het schampen langs historische feiten en vooral wegens de herkenbare entourage heeft de dramareeks de intensiteit van een sentimental journey in een geliefde stad. Bij elk herkenningspunt dienen zich oude referenties en associaties aan en dat idee wordt alleen maar versterkt naarmate de reeks vordert. (Het is te hopen dat RTL4 niet opnieuw stopt na de eerste serie van tweeëntwintig afleveringen, maar de volgende seizoenen aankoopt.)

Amerikaanse kijkers vallen ongetwijfeld veel meer verwijzingen en overeenkomsten op, maar voor iedereen die zijn literatuur bijhoudt, is The West Wing een spel der herkenning op niveau. Dus als Leo McGarry, de wijze White House Chief of Staff, die ochtend van de eerste aflevering de kamer van de president binnensnelt, borrelen talloze beelden omhoog uit het geheugen. Echte beelden, en verzonnen beelden die onverwoestbaar blijken te zijn. Hier bij het raam met in de verte het Washington Monument stond president Lyndon B. Johnson terwijl de anti-Vietnamdemonstranten hun stem lieten horen. Daar bij de ellebooghoge schouw met aan weerszijden de vazen sprak president Tim Burton (Jack Nicholson) in Mars Attacks! het volk toe. Op het ovale kleed liet Joseph Heller in zijn roman Good als Gold minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger in gebed knielen met de geschonden president Richard Nixon. En dat is het bureau van waarachter president Roosevelt na de Japanse aanval op Pearl Harbor Amerika's deelname aan de Tweede Wereldoorlog verkondigde. Hetzelfde bureau waar ruim zestig jaar later premier Balkenende langs liep op weg naar een benoemingsbuit voor De Hoop Scheffer. Het maakt niet uit wie er in werkelijkheid aan het bureau zit (en wie eronder for that matter), want ondanks zijn geringe omvang heeft het meubel een mythische status.

Op het bureau van president Bartlet staat een pennenset, net als bij Nixon overigens. Maar doorgaans zien we een driedelig inktstel. De uitvoering van de potjes varieert. Vaak zijn ze van glad geslepen kristal, soms geciseleerd, een enkele keer lijken ze van koper, emaille of bakeliet. Meestal bekroont een adelaar met gespreide vleugels de inkthouder in het midden. Zo niet bij Bartlet, winnaar van de Nobelprijs voor Economie, de man van kleine gebaren en grote gedachten. Zijn strakke pennenset ontbeert in tegenstelling tot zijn collectie presse-papiers iedere decoratie, maar op een tafeltje achter het bureau aan het raam dat uitkijkt op het beboomde gazon prijkt de adelaar, een kloek bronzen exemplaar. Als heraldisch symbool van de Verenigde Staten en interne codenaam voor de president is hij net zo gewichtig als de vaandels links en rechts van het bureau en het portret van George Washington dat ernaast hangt, even cruciaal als het tapijt met de emblemen van de republiek en als het staand horloge rechts van de deur.

Klokkenopwinder

Behalve de officiële klokkenopwinder van het Witte Huis, die iedere vrijdag deze en alle andere uurwerken in het gebouw opdraait, gunt niemand het antieke gevaarte een blik maar, o wee als het zou ontbreken: menige scène ontbeerde dan een veelbetekenende entree of exit. Hier vlakbij hield de kreukbare president Bennett (in Clear and Present Danger) een schandaal onder de pet: ,,Thats how far it'll go. The old Potomac-twostep, Jack!' Het kostte rechtschapen CIA-agent Jack Ryan (Harrison Ford) een goed getimede seconde om de metaforische verwijzing naar Washingtons witwassende rivier te pareren: ,,I'm sorry, Mr. President, I don't dance.'

Het kan niet anders of het geheim van de dramaserie schuilt in de levensechtheid. De minutieuze set en alle personages (inclusief vele figuranten) dragen er toe bij. Zo schreef het script voor dat Sam Seaborn, de briljante jurist en tekstschrijver, al in de eerste aflevering in de problemen kwam door zijn relatie met call-girl Laurie. Daarmee was de acteur, Rob Lowe, direct gevrijwaard van de trubbels rond zijn seks-met-minder- jarige-meisjesschandaal.

Beminde personages en hun uitspraken kunnen in de film- en televisietaal ingeburgerd raken en elke zichzelf respecterende dialoogschrijver beijvert zich daartoe. Vast en zeker is The Wizard of Oz met verwijzingen naar `The wicked witch of the West' en `Where is Toto?' een van de meest geciteerde films uit de Amerikaanse geschiedenis en een goede tweede is het `Beam me up, Scotty' uit Star Trek. In The West Wing gebeurt het ook, entertainment beroept zich op entertainment. Dus werpen de auteurs met plezier connotaties op die de kijker al had, bewust of onbewust. De chefstaf heeft in de verte wel iets weg van een vermaarde musicalfilmdanser. Zodoende wordt die overeenkomst opgemerkt door de bijdehante First Lady Abigail Bartlet, arts van beroep: ,,Oh, I'm sorry, is that Leo McGarry or is that Fred Astaire?' Tijdens een bespreking in het Oval Office over de aanpak van een gijzelingsdrama in Idaho, geeft de externe adviseuse Mandy ongevraagd haar mening: ,,Laten we een vreedzame oplossing zoeken before we get all Rambo'd up.'

Natuurlijk zou The West Wing geen Amerikaanse serie zijn wanneer tussen al de flitsende dialogen, de one-liners, de gewiekste plotwisselingen af en toe geen ruimte bleef voor een stevige tranentrekker. Dan doet de camera maar twee dingen: vastpinnen en tergend inzoomen, in de harten kijken van de mensen die we zien. Bartlet onderbreekt een staatsdiner om te telefoneren met de marconist die op een onderhoudsboot in een orkaan zit en met een bloedend hoofd de wolkenkrabberhoge golven beschrijft. De president blijft aan de lijn. ,,Houd vol', zegt hij en de mensen om hem heen weten waarom hij de president is, en wij begrijpen dat ook.

Troostends

Onlangs plaatste deze krant een foto die de beroemde fotografe Annie Leibovitz in het Oval Office had gemaakt van president George W. Bush met zijn oorlogskabinet. Achter hen hing niet het verwachte zachtbruin getinte landschap zoals bij president Bartlet, maar een tafereel uit de geschiedenis van de republiek. De rest klopte wel, tot en met die vazen aan weerszijden van de schoorsteenmantel en de glimp van dat portret van George Washington. De werkelijkheid speelt zich af op de set van de meest onuitputtelijke film aller tijden; ook Bush moet eraan geloven als de eindtitels van zijn ambtstermijn gaan lopen.

De ambiance van het Oval Office is zo vaak nagebouwd op televisie- en filmsets dat het echte kantoor aandoet als een decor. Het heeft iets troostends. De belangrijkste werkkamer ter wereld kan in minder dan geen tijd weer worden gerestaureerd, of op een andere plek worden opgebouwd met de rekwisieten uit de opslag: bureau, vaandels, staande klok, schouw, tapijt, schilderijen, adelaar en inkt- of pennenset.

Het Amerikaanse presidentschap en alles wat er bij komt kijken, is maakbaar. De authentiek gefictionaliseerde realiteit biedt soelaas: even, voor de duur van een aflevering, houdt zich in de westelijke vleugel van het Witte Huis een intellectuele elite op met kennis van zaken en het hart op de goede plaats.

The West Wing is een sprookje. Prachtig verteld en vertoond en verslavend voor wie zich vanaf het begin laat bekoren door de personages en hun lotgevallen in de gangen en vertrekken van het vertrouwde decor. Zoals dat bij sprookjes hoort, worden hindernissen en tegenslagen met inventiviteit, moed en humor getrotseerd. Misschien zit daar de crux van alle problemen: daar kan de werkelijkheid die zozeer op de dramatisering wil lijken, niet tegenop.

`The West Wing' wordt uitgezonden vanaf zaterdag 8 mei op RTL4, 22.00-22.45u.`The West Wing' is een spel der herkenning op niveau

Gerectificeerd

In de aankondiging van het artikel over de televisieserie The West Wing (Cultureel Supplement, 7 mei) stond vermeld dat de eerste reeks zou worden herhaald. RTL4 zendt daarentegen de tweede reeks uit.