Veinzen met een voetbalmedaille

Het jaarlijkse defilé in Wageningen is dé plek waar veteranen met hun medailles kunnen pronken. Maar op sommige uniformen prijken neppers, zegt het Veteranen-Platform.

De twee Wageningse dames, die zojuist 3.720 veteranen en 627 muzikanten aan zich voorbij hebben zien trekken, kunnen het zich niet voorstellen. Bedriegers? Mensen die zich ten onrechte voor veteraan uitgeven? Zeker iets wat de media proberen op te kloppen, suggereren ze wantrouwend.

Nepveteranen worden ze genoemd: mensen die sjoemelen met onderscheidingen om hun status als oud-strijder een beetje op te vijzelen. Soms zijn ze zelfs nooit militair geweest, maar meestal gaat het om mensen die hun militaire verleden een beetje groter maken door dingen op hun borst te spelden die ze niet hebben verdiend.

In Wageningen hebben ze er geen last van, bezweert R.H. Rijntalder, secretaris van het Nationaal Comité Herdenking Capitulaties 1945 Wageningen, dat jaarlijks het defilé organiseeert. Het Comité laat uitsluitend organisaties deelnemen aan het defilé, en die zorgen zelf voor controle van hun leden. Drie jaar geleden ging het een keer mis, toen iemand van het blad Panorama onder valse voorwendselen deelnam, maar verder blijft het verschijnsel volgens Rijntalder beperkt tot ,,een paar bekende figuren die steeds weer opduiken''.

Het is wel degelijk een serieus probleem, volgens oud-marinier Wim Elgers, secretaris-penningmeester van de Vereniging Dragers Bronzen Leeuw/Bronzen Kruis en penningmeester van de Stichting Veteranen-Platform. ,,Het komt al jaren voor, maar het wordt heviger.'' Hij heeft er oog voor, zegt Elgers. ,,Soms zijn ze makkelijk herkenbaar aan het Mickey Mouse-effect: die hangen alles op, tot en met het insigne van de voetbalclub. Maar het kan ook subtieler, door een jaargesp toe te voegen voor deelname aan gevechtshandelingen in Nederlands Nieuw-Guinea. Dan moet je kennis van zaken hebben om daar doorheen te prikken.'' De neppers vallen ook door de mand door hun gedrag, volgens Elgers. ,,Onder veteranen geldt de erecode dat je niet opschept over wat je hebt gedaan. Neppers hebben vaak de grootste verhalen. Door hun wangedrag schandpaliseren ze de echte veteranen, dat vind ik het ergst.''

Behalve ergernis wekken de nepveteranen ook medelijden. Louis Verhoeven, voorzitter van de Nederlandse Unifil Vereniging, vindt het ,,in de eerste plaats zielig voor die mensen''. Zelf heeft hij het één keer meegemaakt, met iemand die als `kolonel-arts' kwam spreken op een congres voor Libanon-gangers, maar achteraf een oud-matroos bleek te zijn. Verhoeven, zelf 46: ,,Oudere veteranen storen zich er meer aan dan wij. Ik vind dat je iemand van 80, die er al zijn hele leven in gelooft, niet met de waarheid moet confronteren. Zo iemand heeft waarschijnlijk psychische problemen. Je schaadt ook de achterban van zo'n man.''

Voorafgaand aan het defilé verzamelen alle veteranen zich op een terrein van de Wageningense universiteit, net buiten het centrum. Liefhebbers van uniformen moeten hier heel gelukkig zijn. Alles loopt er rond, van Engelse Normandië-veteranen tot reservisten van de Koninklijke Marechaussee, met de Eerste Wereldoorlog uit de verkleedkist als bonus. Vrienden begroeten elkaar, Peloton 48 oefent het marcheren, fanfares geven alvast demonstraties. Tussen de jeeps van Keep Them Rolling en de patat van Wien's Hapcorner wemelt het van de onderscheidingen. Dit is de wereld waar neppers bij willen horen, maar zonder hulp van een kenner zijn ze niet te vinden.

Elgers is bereid om iemand aan te wijzen. Zelf wil hij niets met de man te maken hebben, maar in de drukke ontmoetingstent geeft hij een discreet knikje in de richting van een verfommelde man met mariniersjasje, zonder onderscheidingen. Die moet weinig hebben van journalisten. ,,VPRO zeker, die communisten'', bromt hij eerst vanonder zijn pet. En vervolgens: ,,Oprotten nou, met een touwtje om je nek!'' Volgens Elgers claimt de man sergeant-majoor bij het `Spaanse Vreemdelingenlegioen' te zijn geweest, en probeerde hij met een in elkaar geplakt legitimatiebewijs een veteranenpas aan te vragen.

Het verschijnsel leeft onder de veteranen, bevestigt Jan Schoeman, hoofd van de afdeling maatschappelijke erkenning van het Veteraneninstituut. Om hoeveel mensen het gaat, weet hij niet precies. ,,Waarschijnlijk niet meer dan één procent van de 150.000 veteranen is nep, maar in absolute zin zijn dat er flink wat.''

Aanvragen voor een veteranenpas worden door het instituut gecontroleerd bij het Bureau Registratie en Informatie Ontslagen Personeel. Schoeman: ,,Wij streven naar erkenning van de veteranen. Door valse onderscheidingen worden de echte veteranen gediskwalificeerd, en dat is heel kwalijk. Een aantal van hen lijdt nog steeds onder hun militaire ervaringen, en die medailles staan daar symbool voor.''

Medailles zijn te koop op beurzen en bij handelaren in militaria. Soms zijn ze echt, vaak niet. In een vitrine van de Documentatiegroep '40-'45 ligt een speldje van de Binnenlandse Strijdkrachten. Alleen te koop voor leden van de vereniging, verzekert de man achter de vitrine. Als Wim's Militaria op een beurs staat, is het altijd dringen bij zijn stand, zeggen Elgers en Schoeman. Het veteraneninsigne, een versierde gouden V die vorig jaar door de overheid is ingevoerd en verspreid om de herkenbaarheid van veteranen te vergroten, is bij hem te koop voor 4,5 euro.

Oud-grenadier J.G. Hoogervorst bestelde laatst een nieuw lint voor zijn Indië-onderscheiding bij specialist Van Wielik in Den Haag. ,,Ze vroegen niet naar mijn oorkonde die ik tegelijk met de onderscheiding heb ontvangen, zo makkelijk gaat het dus.'' Niet dat Hoogervorst zich er druk over maakt, overigens. Met zijn maten uit de Bollenstreek, oud-mariniers en Nieuw-Guinea-gangers C. de Vreugd en J. Waasdorp, vermaakt hij zich opperbest. Ze hechten niet zo aan al dat gepronk op de borst. Ze maken zich vrolijk over mannen die medailles van de Vierdaagse opspelden, of ankertjes in hun knoopsgaten doen. Hoogervorst ,,Dat veteraneninsigne vind ik te groot, die ligt in een doosje.'' De Vreugd ,,Ik heb 'm op een ander colbertje, ik had geen zin om dat te verwisselen.''