`Ik kán het hoor, populist zijn'

Na de ineenstorting van de nieuwe economie hebben veel ondernemingen een nieuwe bestuursvoorzitter gekregen. Wie zijn ze? Hoe denken ze? Wat doen ze? Deze week: Mirjam Sijmons van Content, het uitzendbedrijf dat werd opgericht door Sylvia Tóth.

Ze loopt haar bezoek tegemoet en stelt zich voor met: ,,Mirjam.'' En dan: ,,Mirjam Sijmons.'' Paarse rok, blauw truitje, lichtblond haar. Maar geen blote benen. Panties. Na het gesprek zal ze meelopen tot aan de stoep van het herenhuis waar het hoofdkantoor van Content in zit, aan de Bezuidenhoutseweg in Den Haag.

U koos voor een studie orthopedagogie. Waarom?

,,Ik wist niet wat ik wilde worden. En ik ben altijd zeer geïnteresseerd geweest in mensen. De triviale reden was dat een vriendin van mij het ook al studeerde. Maar ik zou niet weer doen. Als ik het opnieuw kon doen, zou ik medicijnen kiezen.''

Medicijnen?

,,Ja. Ik werk nu twintig jaar, waarvan achttien jaar in het bedrijfsleven en zo langzamerhand besef ik dat ik graag iets zou máken, iets concreters zou willen doen dan het runnen van een organisatie. Ik heb het romantische idee dat je als arts meer zingeving in je werk kunt leggen. Wij houden mensen van de straat en dat is ook nuttig. Maar wat ik doe, is bijdragen aan resultaat en winst, en dat is het dan. ''

Waarom zou dat minder zinvol zijn?

,,Ik moet mezelf behoeden voor de gedachte dat het een herhaling van zetten wordt.'' Ze lacht, maar ze praat wel door. ,,Het zijn steeds dezelfde drives waar je gebruik van maakt. Als het niet goed gaat met de organisatie moet je beginnen met focus aanbrengen. En dan zorg je dat mensen met je meegaan, dat ze daar de passie voor krijgen. Dat gaat niet vanzelf, dus stop je er veel energie in. En je geeft het goede voorbeeld. Je kunt in de handboeken van je organisatie nog zo mooi over kwaliteit en respect schrijven, maar als je zelf geen gedag zegt en je zegt nare dingen over mensen – gooi die handboeken maar weg.''

Het belangrijkst is, bedoelt u, dat een manager zich behoorlijk gedraagt?

,,Ja. Een zekere volwassenheid en het vermogen tot reflectie zijn belangrijker dan het managen zelf. Veel managers gaan ten onder aan een gebrek aan zelfreflectie. Ze geven de mensen om hen heen het gevoel dat ze voortdurend onder druk staan. Ze dragen hun agressie of hun frustratie over op hun omgeving zonder in de gaten te hebben dát ze dat doen. Ze leggen er geen filter tussen. Hoe langer ik dit werk doe, hoe meer ik besef dat het zo niet moet. Ik heb een rol te vervullen.''

Als veel topmanagers iets niet hebben, dan is het een vermogen tot zelfreflectie.

,,Ja. Verschrikkelijk.''

Maar is een gebrek aan zelfreflectie dan niet juist een voorwaarde om topmanager te zijn?

,,Dat is de paradox. Heel veel managers teren op de verering van hun persoon en denken daar verder niet over na. Manfred Kets de Vries heeft daar mooie boeken over geschreven. Over het narcisme van topmanagers.'' (Kets de Vries is een bekende organisatiepsycholoog, verbonden aan Insead in Fontainebleau.) ,,Het vóelt ook heerlijk, als mensen je steeds vertellen hoe fantastisch je bent, hoe fantastisch je het doet. Er wordt een droomwereld gecreëerd, waarin jij almachtig bent. Maar dat is niet de echte wereld. Het is gevaarlijk als je je dat niet realiseert. De paradox is dat dat narcisme precies de eigenschap is die mensen ver kan brengen. Het maakt ze rücksichtslos.''

Het brengt ondernemingen ook ver.

,,Ja. En naar de afgrond. Een van de oorzaken van alle schandalen die we in het bedrijfsleven gehad hebben, is het narcisme van de mensen die aan de top staan. Ze tolereren geen slecht nieuws, dus komt het niet bij hen terecht.''

Uw voorgangster Sylvia Tóth was een voorbeeld van een narcistische persoonlijkheid.

Ze knikt geen ja, ze schudt geen nee.

U zegt daar niets over?

,,Nee. Dat vind ik niet kies.''

Merkte u de weerslag daarvan nog toen u bij Content ging werken?

,,De doorloopsnelheid van werknemers in een onderneming als Content is hoog. Toen ik hier kwam, kende 90 procent van de mensen hier haar alleen van naam.''

U gaf bij KPN leiding aan 3.000 mensen, u zat net onder de raad van bestuur. Werd u vaak gebeld door headhunters?

,,Toen het nog goed ging in de telecom wel, ja. Ik kon bij alle andere telecombedrijven gaan werken. Maar dat wilde ik niet. Ten eerste vond ik KPN het leukste telecombedrijf dat er was. En verder vond ik: dat dóe je niet. Je gaat niet naar de concurrent. Naar Content wilde ik wel. Ik dacht: leuk, klein, een heel andere branche. En heel goed ook dat daar eens mensen van buiten komen. De uitzendwereld is nogal conservatief.''

Wat trof u aan?

,,Ik zag meteen dat dit geen verkooporganisatie was. En dat moest het wel worden. Het eerste jaar dat ik hier zat was voor deze branche nog fantastisch. Er was een groot tekort aan arbeidskrachten, de klanten kwamen vanzelf. Content hoefde er niets voor te doen. Levensgevaarlijk. Dat is daarna ook wel gebleken. Ik zei dat Content zelf naar klanten toe moest gaan, plannen moest maken om klanten te werven. Daar heb ik de mensen hier écht van moeten overtuigen. Ik heb er erg veel energie in gestoken. Maar ik merkte toen wel dat dit een organisatie is die eerst wel weerstand biedt, maar die eenmaal overstag heel daadkrachtig en enthousiast kan zijn.''

Had u veel aan uw psychologische kennis?

,,Menselijk gedrag is wat mij het meest fascineert. Waarom spelen mensen zo vaak een rol? Waarom is de man die op zaterdag bij zijn zoon langs het voetbalveld staat, zo'n andere man als hij op zijn werk is? Wat voor effect zou het op de organisatie hebben als hij meer zichzelf was? En wat kan ik daar aan bijdragen?''

U zei net dat u ook een rol speelt.

,,Nee, nee, ik zei dat ik een rol vervúl. Ik heb daar veel over nagedacht. Toen ik halverwege de dertig was, merkte ik dat het managen me steeds energie kostte. Ik dacht: dat komt doordat ik steeds maar denk dat ik me op een bepaalde manier moet gedragen, op een bepaalde manier moet reageren om serieus genomen te worden. Je ziet het op recepties. Mensen lopen elkaar af te troeven, doen belangrijk. Opgeblazen is een wat zwaar woord, maar ze zijn wel super met zichzelf bezig. Is dat nodig? Ik denk dus van niet. Ik doe het niet meer.''

Moet je het niet een beetje in je hebben om dit werk te kunnen doen?

,,Ja. Maar ik doe het niet.''

Verwachten de mensen aan wie je leiding geeft het dan niet van je?

,,Jawel, en dat maakt het ingewikkeld. Bij KPN werd ik baas van een regio, ik kon in een duurdere auto gaan rijden. Maar ik had een goeie auto, een Renault Laguna. Ik dacht: die rij ik op. De mensen aan wie ik leiding gaf vonden dat raar. Ze vonden het een beetje sneu.'' Ze is even stil en zegt dan: ,,Daar ben ik gemakkelijker in geworden. Ik zou nu die nieuwe auto genomen hebben, gewoon omdat mensen het van me verwachten.'' Ze rijdt bij Content in een Audi A6. ,,Aan de andere kant doe ik niet alléén maar wat de organisatie van me wil. Er zijn ook dingen die ik echt zelf wil. E-recruitment bijvoorbeeld, werven via internet. Drie jaar geleden vond iedereen bij Content dat heel raar. Ik heb het toch doorgezet. Maar ik stel mezelf niet centraal.'' Ze is weer even stil en zegt dan: ,,Dat met die auto, dat was ook ijdelheid. Ik vond dat toen wel heel goed van mezelf.''

U vindt dat echt erg, ijdelheid?

,,Nou ja, het fascineert me enorm. Waarom hechten mensen zo aan macht, aan status. Ja, omdat het lekker is. Maar ik denk dan: toch niet jaar in, jaar uit?''

Wat is de rol die u vervult?

,,Ik weet dat je in een functie als deze niet te intellectueel moet doen. Intellectueel, dat is genuanceerd. En als je genuanceerd bent, lijk je al snel een twijfelaar. Er zijn weinig problemen die zich lenen voor een zwartwitoplossing. Maar in de praktijk moet je wel zwartwit durven zijn. Anders kom je niet over de bühne met je ideeën. Dat is mijn rol. Mensen enthousiast maken voor duidelijke oplossingen. Je moet er een beetje een populist voor zijn.''

En dan denkt u wel eens: was ik maar dokter geworden?

,,Ach ja, het gras aan de overkant is altijd groener. Maar ik kan het wel hoor, een populist zijn. Dat heb ik wel geleerd.''

Dit is het vierde deel in de interviewserie `Wisseling van de wacht'. Eerdere delen verschenen op 16, 22 en 30 april en zijn na te lezen op www.nrc.nl.