Cannabisplan verspilt ons belastinggeld

Met het Actieplan Ontmoediging Cannabis begeeft Nederland zich op het heilloze pad van de prohibitie, een drugsbeleid dat zichzelf in de staart bijt, meent Derrick Bergman.

Het kabinet heeft onlangs zijn langverwachte cannabisbrief geopenbaard. Het resultaat blijkt teleurstellend. In deze brief, en het bijbehorende Actieplan Ontmoediging Cannabis, worden schijnoplossingen aangereikt voor problemen die er niet zijn. Zo staat er dat het drugsbeleid op drie pijlers stoelt: bescherming van de volksgezondheid, tegengaan van overlast en bestrijden van (drugs)criminaliteit. Het lijkt een mooi streven maar deze pijlers zullen alleen maar worden aangetast door de kabinetsplannen. Volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten geeft de cannabisbrief ,,oplossingen voor problemen die gemeenten níét ervaren'' en ,,biedt het geen oplossingen voor problemen die voor gemeenten wel spelen.'' De Amsterdamse gemeenteraad – minus het CDA – constateerde al eerder dat het huidige cannabisbeleid ,,hoe goed bedoeld ook, in de eigen staart bijt''.

In de reportage die M, het maandelijkse magazine van NRC Handelsblad, afgelopen weekeinde wijdde aan het drugsbeleid, komen de inconsequenties scherp naar voren. Frits Bakker, president van de Haarlemse rechtbank, signaleert dat de maatschappelijke opvattingen over drugs de laatste jaren snel zijn veranderd. `Als burger' is hij dan ook voor legalisering van softdrugs, zoals vrijwel alle geïnterviewden. Des te opmerkelijker is het dat dit kabinet de klok wil terugdraaien. Het in 1976 ingevoerde gedoogbeleid voor cannabis stoelt op een scheiding van de markten van hard- en softdrugs. Doordat cannabis in een gecontroleerde omgeving wordt aangeboden, blijft de consument verre van harddrugs. Vooral voor jongeren is dit uitgangspunt cruciaal.

Sinds de jaren '90 is het gedoogbeleid echter stelselmatig uitgehold, vaak onder invloed van buitenlandse druk. De minimumleeftijd ging van 16 naar 18, de maximale transactiehoeveelheid van 30 naar 5 gram, terwijl de handelsvoorraad bepaald werd op een onwerkbaar maximum van een halve kilo. Door steeds strengere vergunningseisen daalde het aantal coffeeshops van 1200 in 1996 naar minder dan 800 nu. Geen van deze maatregelen heeft effect gehad op het cannabisgebruik.

Toch biedt de cannabisbrief meer van hetzelfde, contraproductieve beleid: ,,Het kabinet wil komen tot het nog verder terugdringen van coffeeshops in de buurt van scholen en grensgebieden.'' Waarom coffeeshops – verboden terrein voor iedereen onder de 18 – niet in de buurt van scholen mogen staan, blijft een raadsel. Minstens zo raadselachtig is de keuze voor cannabis als speerpunt van het genotmiddelenbeleid. Half maart constateerde een WHO-rapport dat de negatieve gezondheidseffecten van legale drugs als alcohol en tabak die van illegale drugs `verre overtreffen'. Nederlandse cijfers onderstrepen die conclusie: in 2002 telde ons land 820.000 problematische alcoholgebruikers, terwijl 3.700 mensen bij verslavingszorg aanklopten wegens problematisch cannabisgebruik (Stichting Informatie Voorziening Zorg). Jaarlijks belandden 13.000 mensen, na door alcohol veroorzaakte ongevallen, in het ziekenhuis. De maatschappelijke schade door alcohol is enorm en, anders dan bij cannabis, onomstreden. Maar het kabinet heeft het liever over cannabis. De jaarlijkse massamediale publiekscampagne `Drugs, laat je niks wijsmaken' zal drie jaar lang inzetten op de ontmoediging van cannabisgebruik en er komt veel onderzoek naar problematisch gebruik en het THC-gehalte van nederwiet, een grote zorg van dit kabinet. Het Coördinatiepunt Assessment en Monitoring concludeerde onlangs dat er niet of nauwelijks extra risico's zijn verbonden aan het gebruik van cannabis met een hoger THC-gehalte. Wel is het zo dat er ,,voor onervaren gebruikers mogelijk een licht verhoogd risico is''. Dat klinkt toch anders dan ministeriële uitspraken over ,,extreem sterke nederwiet'' die ,,eigenlijk een harddrug geworden is'' en dus op Lijst 1 van de Opiumwet hoort. Als dit kabinet zich echt zorgen maakt over de gezondheid van cannabisgebruikers, moet zij de logische volgende stap zetten: normalisering van teelt en handel. Een genotmiddel dat honderdduizenden Nederlanders probleemloos gebruiken, hoort fatsoenlijk geproduceerd en gecontroleerd te worden. Over de risico's van bestrijdingsmiddelen in de cannabisteelt staat bijvoorbeeld niets in het Actieplan. Er komt ook geen onderzoek naar. Wel naar de ,,mogelijk criminele rol van growshops'' en ,,de betrokkenheid van criminele organisaties bij de coffeeshopbranche''. Ook henneptelers worden `aangepakt'. De strafmaat voor professionele teelt stijgt opnieuw, naar ,,ten minste vijf jaar''.

Stapt Nederland over op het Amerikaanse systeem van verplichte minimumstraffen voor drug offenders? In Amerika leidde dat tot de grootste gevangenispopulatie ter wereld: ruim twee miljoen mensen, van wie een kwart drug offenders. Kosten: jaarlijks 46 miljard dollar.

Met dit Actieplan begeeft Nederland zich op het heilloze pad van de prohibitie, een drugsbeleid dat zichzelf in de staart bijt. De prijzen van cannabis zullen stijgen door het harder aanpakken van de telers, zodat teelt en handel nog lucratiever worden. Dit is een rechtstreekse stimulans voor de drugscriminaliteit. De verdere

terugdringing van het aantal coffeeshops geeft straat- en huisdealers ruim baan, met alle bijbehorende overlast. Intussen blijft de achterdeurproblematiek op het bordje van gemeenten en coffeeshophouders liggen. Effectieve kwaliteitscontrole van cannabis, laat staan constructieve samenwerking met de cannabisbranche, is verder weg dan ooit, met de volksgezondheid als verliezer. Net als in de VS zal het justitiesysteem doldraaien, zonder dat er een gram minder gerookt of verkocht wordt. Je hoeft geen blower te zijn om je op te winden over zo'n desastreuze verspilling van belastinggeld.

Derrick Bergman is journalist voor onder andere de VPRO en maandblad EssensiE en cannabisgebruiker.

    • Derrick Bergman