Weemoedige reünie op ziekbed van babyboomer

Les invasions barbares is de film die dit jaar De tweeling versloeg in de strijd om de Oscar voor beste buitenlandse film. Eerder was de Canadese productie al gelauwerd in Cannes, waar actrice Marie-Josée Crozee er tot veler verrassing vandoor ging met de prijs voor beste actrice. Het terecht met veel prijzen bekroonde Les invasions barbares wordt bevolkt door types die we niet zo vaak meer zien in de bioscoop: intellectuelen en academici. Het meeste plezier dat eraan te beleven is, komt dan ook voor rekening van het uiterst verbale script geschreven door regisseur Denys Arcand (Jésus de Montréal, Love and Human Remains) zelf.

Een visueel interessante film is het niet, ondanks een paar mooie, vloeiende shots in het ziekenhuis waarmee wordt geopend. Daar ligt vijftiger Rémy bij wie een ongeneeslijke tumor is ontdekt. De ex-vrouw van deze geschiedenisleraar haalt zijn van hem vervreemde zoon – een succesvolle beurshandelaar – vanuit Engeland naar Montréal. Door her en der wat mensen om te kopen zorgt zoon Sébastien er voor dat zijn vader alleen op een ruime kamer komt te liggen.

Getuige de chaos is de privatisering van de ziekenhuizen in Canada duidelijk mislukt. Vervolgens worden Rémy's vrienden uitgenodigd voor een weemoedige reünie. Rémy en zijn vriendenkring zijn eerder door Arcand vastgelegd in Le déclin de l'empire Américain uit 1986. Hoewel Les invasions barbares los gezien kan worden van de voorloper wordt de film nog interessanter voor diegene die ooit Le déclin gezien hebben. Gelukkig kan dat ook, de dvd is via Britse import te krijgen en ligt in de betere videotheek.

In Le déclin de l'empire Américain voerden de vrienden talloze gesprekken die vooral gingen over seks en sekseverschillen en werd duidelijk dat iedereen het met iedereen gedaan heeft. In de climax bleek Rémy, meer nog dan de anderen die ook kortstondig genot najagen, een niet te stoppen rokkenjager; iets waar zijn vrouw tot haar grote verdriet uiteindelijk achterkomt.

In Les invasions barbares blijkt ze twee jaar later van hem gescheiden te zijn en ziet ze hem na vijftien jaar voor het eerst terug in het ziekenhuis. Is de ziekte een straf voor zijn losbandigheid? Arcand laat die conclusie in het midden.

Alle vrienden zijn ieder hun eigen weg gegaan en op patiëntenbezoek vertellen ze smakelijk over hun veelal picareske wederwaardigheden sinds 1986. Zij verstaan de kunst van het converseren, wat veel humoristische dialogen oplevert. Hun weerzien geeft de film een bepaalde nostalgie die nog eens versterkt wordt door de directe confrontatie met hun sterfelijkheid via de patiënt in hun midden.

Een derde melancholieke laag ontstaat uit de botsing van de oude en nieuwe generatie: beiden zijn treurigstemmend. De babyboomers memoreren lacherig hoe ze alle `ismen' wel zo'n beetje hebben aangehangen – marxisme, maoïsme, socialisme, situationisme, structuralisme, existentialisme en deconstructivisme. Maar ze beseffen nu dat het tot niets leidde. Hun egoïsme en hedonisme bleek sterker dan hun idealen: de wereld hebben ze niet verbeterd.

Aan de andere kant staat de Generatie X-yup, met geld maar zonder (politieke) idealen. De vriendin van Sébastien praat over liefde als een contract. De babyboomers geloven nog steeds in liefde als romantisch concept, ondanks het veelvuldig praktiseren van vrije seks. En tegenover de nieuwe generatie die helemaal geen boeken meer leest, staat de jaren zestig-generatie die zich suf las. Arcand laat in zijn eindshot – een liefdevolle camerabeweging langs de boekenplanken van Rémy – zien waar zijn sympathie ligt. Hoe idioot die boeken achteraf beoordeeld misschien ook zijn.

Door van Rémy een geschiedenisdocent te maken en van zijn vrienden ook intellectuelen, smokkelt Arcand zowel ideeën in zijn film als een gevoel voor relativering. Rémy onderwijst de verpleegsters over vergeten genociden uit de geschiedenis, zoals die op de indianen. Daar zijn die paar duizend doden van 11 september niks bij.

Ondanks alle treurnis over le condition humaine is Les invasions barbares een rijke, zeer geestige film vol prikkelende gedachtes. Maar de film is niet alleen cerebraal. Door veel aandacht te schenken aan de innige vriendschapsbanden, gecompliceerde familierelaties, ontluikende gevoelens en sterfelijkheid emotioneert hij ook.

Les invasions barbares. Regie: Denys Arcand. Met: Rémy Girard, Stéphane Rousseau, Marie-Josée Croze, Dorothée Berryman, Louise Portal, Dominique Michel. In: 14 bioscopen.