`Olieprijs kan grens van 40 dollar snel passeren'

De oorzaken van de dure olie zijn divers en zullen voorlopig niet verdwijnen, zegt energiedeskundige Coby van der Linde van Instituut Clingendael.

De olieprijs is sinds de beginjaren negentig niet zo hoog geweest. In het kielzog wordt de benzineprijs meegetrokken: de Nederlandse automobilist betaalt sinds vandaag voor een liter euro ongelood meer dan ooit tevoren.

Een vat van 159 liter Brentolie uit de Noordzee kostte vanmorgen 35,83 dollar, een daling van 13 dollarcent vergeleken met gisteren toen met 35,93 dollar het hoogste niveau sinds oktober 1990 werd bereikt. De Amerikaanse olie West-Texas Intermediate noteerde gisteren in New York even 39,15 dollar per vat. De dure olie zorgde er vanmorgen voor dat de Koninklijke/Shell Groep de adviesprijs voor euro ongelood verhoogde met 1,4 cent naar 1,283 eurocent per liter, de hoogste prijs ooit. De trend van stijgende olieprijzen is al maanden aan de gang, maar werd de afgelopen dagen versterkt door aanslagen in Saoedi-Arabië, 's werelds grootste olieproducent.

De almaar stijgende olieprijs – precies een jaar geleden kostte een vat minder dan 25 dollar – zorgde eerder deze week voor bezorgdheid bij het Internationale energie agentschap (IEA) in Parijs. Dat stelt dat de werkloosheid in de westerse landen mede door de dure olie hoog blijft. De OESO, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, berekende dat een stijging van 50 procent van de olieprijs het eerste jaar 0,4 procentpunt van de Europese economische groei afschaaft. De dure olie en benzine zullen voorlopig niet verdwijnen, zegt energiedeskundige Coby van der Linde van Instituut Clingendael in Den Haag. ,,Op de korte termijn – zeg een jaar – zal de druk blijven.''

Wat zijn de belangrijkste oorzaken?

,,Er is een mengeling van factoren. Een belangrijke factor is de aantrekkende vraag naar olie vanuit de Verenigde Staten en China. Hierdoor ontstaat er een druk op het systeem zoals we eerder zagen medio 2001. Door de grotere vraag kwam ook toen het gebrek aan raffinagecapaciteit in de VS naar voren. De Amerikanen gaan internationaal daardoor bijkopen, op dezelfde markt waar de Chinezen actief zijn. In 2001 verdween dit probleem doordat de vraag na de aanslagen van 11 september afnam, maar het onderliggende probleem bleef en steekt nu de kop weer op. Daarnaast speelt dat het zomerseizoen in de VS eraan komt waardoor de vraag naar benzine sterk stijgt. Er moeten hiervoor grote voorraden worden aangelegd, voorraden die momenteel niet groot zijn.''

Zijn de spanningen in het Midden-Oosten geen factor?

,,Deze spanningen spelen ook een grote rol. De politieke onzekerheid in dit gebied, de spanningen in Irak, de vrees wat er zal gebeuren als de Amerikanen het gezag op 30 juni overdragen en de angst dat onrust kan overslaan naar andere landen in de regio hebben geleid tot een extra risicopremie op de olieprijs van zo'n 8 dollar.''

Oliekartel OPEC zou de productie kunnen verhogen, maar doet dit niet.

,,De OPEC doet het tegenoverstelde. De OPEC-landen willen compensatie voor de daling van de dollar – de munt waarin de olieprijs wordt berekend – die hun koopkracht aantast. Bovendien zitten zij in een lastige situatie. Veel van de OPEC-landen, zoals bijvoorbeeld Saoedi-Arabië, hebben een zeer jonge bevolking en moeten veel banen creëren. Een teruggang van de overheidsuitgaven kunnen ze zich daarom niet veroorloven. Een recessie of een daling van de overheidsuitgaven zou de politieke onrust vergroten.''

Waar gaat de olieprijs heen?

,,De druk zal het komende jaren zeker groot blijven, alhoewel er voorzichtige geluiden komen dat de OPEC toch de productie zal uitbreiden. Probleem is wel dat veel olielanden al tegen hun volledige productiecapaciteit aan zitten en dus weinig ruimte hebben om de pompen extra open te zetten. Er is veel onzekerheid en de prijs van olie is volatieler geworden. Waar vroeger de prijsverschuivingen met dubbeltjes ging, gaat het nu met dollars tegelijk. Het is dan ook zeer goed mogelijk dat de olieprijs de komende tijd door de grens van 40 dollar per vat zal gaan. Als je echter kijkt naar de onderliggende vraag en aanbod zou een olieprijs van 22 tot 25 dollar rechtvaardiger zijn.''

    • Heleen de Graaf