`Kindertekeningen' van architect

De lente-tentoonstelling Door de architect getekend in het Architectuurcentrum Amsterdam is spontaan ontstaan. In maart van dit jaar vroeg `Arcam' aan een groot aantal ontwerpers, van jong (28) tot oud (78), of zij nog wel eens schetsen, of gewoon nog tekenen. Een maand later is het antwoord te zien in de vorm van een lichtvoetige tentoonstelling.

In het digitale tijdperk waarin de computer het architectonisch teken- en ontwerpwerk vrijwel geheel heeft overgenomen, blijkt de artistieke geest bij het architectenvolk nog niet volledig te zijn uitgeblust. Het ouderwetse handwerk met potlood, pen, viltstift en zelfs met aquarelpenseel wordt nog beoefend. Alleen, het is niet meer zo groots en meeslepend. De pontificale architectuurtekeningen die het vorige fin de siècle markeerden ( P.J.H. Cuypers, W.C. Bauer, H.P. Berlage, W. Kromhout, M. de Klerk, H.J.M. Walenkamp, K.P.C. de Bazel) behoren tot de antieke tijd. De schetsen en tekeningen die nu worden gemaakt zijn verre van groots, horen meer thuis in de categorie droedels en krabbels, eerste impressies, invallen in trein of vliegtuig. Of de ruimtelijk compositie van een bouwwerk geschematiseerd op het formaat van een postzegel.

Veelal bestaan de tekeningen uit niet meer dan een paar vluchtige potlood- of vulpenlijnen. Relatief nieuw is de kracht van het cartoon-effect, een geabstraheerde vorm van informatie ontleend aan de striptekening. Zoals van architect-filmer Jord den Hollander die ter toelichting schrijft, in mooi, grafisch handschrift, zoals het handschrift van de meeste architecten: `Mijn eerste ontwerpschetsen zijn vaak de gebeurtenissen die zich voor kunnen doen als het ontwerp is gebouwd, zo schets ik ook de story boards van mijn films.' Wij zien een stofzuigende vrouw met schort, een naakte vrouw die in een nieuwbouwwijk naar buiten kijkt terwijl zij, met een voet op de zitting van een klapstoel, het riempje van haar hooggehakte schoen vastmaakt.

Sommige schetsen in de simpele, vurenhouten vitrinetafels zouden moeiteloos overleven als zelfstandige kunstwerken. Dat geldt zeker voor de aquarellen van Liesbeth van der Pol en Marlies Rohmer: krachtige kleurschetsen die een onderzoekende functie hebben. Duidelijk is te zien hoe lijnvoering en nieuwe waterverflagen eerdere, kennelijk niet geslaagde vormen naar de achtergrond verwijzen.

Autonome kunstwerken zijn ook de tekenbladen van Hans Ruijssenaars. Precieuze, fragiele tekeningen, fijn ingekleurd en volgekrabbeld met instructieve teksten als `publiek domein binnen, geen toegang betalen' (schetsblad ontwerp Rijksmuseum 1995). De archeologisch ogende bladen - Ruijssenaars heeft er meer dan twintigduizend in archief - zijn het beste met een loep te `lezen'. In esthetische zin doen zij sterk denken aan de schetsen met commentaar van Leonardo da Vinci in zijn fameuze notitieboeken.

De begeleidende brieven van de architecten zijn minstens even interessant als het tekenwerk. Mark Perotti: `Waarom een schets? Een schets is zowel sfeervol als verhullend. In een schets kan je je vrijheden permitteren die in een computermodel niet mogelijk zijn.' Jan Hoogstad: `Ik teken wat ik voor mijn geestesoog zie. Het is voor mij ook een therapeutische bezigheid, net als pianospelen, denken met mijn handen'.

Marlies Rohmer: `Schetsen maak ik om mijzelf en anderen te verleiden'.

Ronduit onthullend in de handgeschreven bijdragen zijn de blijken van verweesdheid die optreden als werk moet worden verricht zonder computerhulp. Ira Koers: `Schets jij nog wel eens? Deze handgeschreven brief is al een hele opgave. Ik heb er een lijntjespapier onderliggen anders schrijf ik diagonaal. Het is ongelooflijk: een brief schrijven zonder computer en spellingcontrole'.

Dat is het charmante van deze tentoonstelling: al die zelfbewuste architecten laten zich zonder het gelikte pantser van de digitaliteit, zien zoals zij zijn. Kwetsbaar, vol twijfels en niet te beroerd om regelrechte kindertekeningen in te leveren.

Tentoonstelling: Door de architect getekend, tot en met 19 juni. Arcam, Prins Hendrikkade 600 Amsterdam. Di t/m za 13-17u. Inl: 020-6204878 of www.arcam.nl