Geld voor geloofwaardig Antilliaans kabinet

Nederland geeft extra geld aan de Antillen als daar een geloofwaardig kabinet komt. Dat moet saneren en de criminaliteit bestrijden, vindt minister De Graaf.

De Antilliaanse informateur Pedro Atacho wil met zijn `Urgentieakkoord' schoon schip maken. Het stuk vormt de basis voor een nieuwe regering op de Antillen die de herinnering aan het kabinet Louisa-Godett moet doen vervagen. Het bestaat uit een pakket van verregaande bezuinigingen, ingrijpende hervorming van het overheidsapparaat, privatisering, harde aanpak van de drugs- en wapencriminaliteit en maatregelen voor armoedebestrijding. Hulp vanuit Nederland is daarbij onontbeerlijk, in de vorm van geld én ambtelijke ondersteuning, staat in het Urgentieakkoord.

Maar de opstellers herinneren zich nog al te goed hoe Nederland het in 2001 financieel op het laatste moment liet afweten, toen het toenmalige kabinet-Pourier ook ingrijpend had gereorganiseerd, 30 procent van het ambtelijk apparaat had ontslagen en het begrotingstekort had teruggedrongen. Het was een saneringsbeleid dat noodzakelijk was om een akkoord te bereiken met het Internationaal Monetair Fonds. Nederland had zo'n akkoord als voorwaarde gesteld voor extra geld, met name om het financieringstekort verder terug te dringen.

Maar terwijl Pourier in 2001 in de veronderstelling was dat de Antillen voldaan hadden aan de meeste IMF-eisen, bleef het toegezegde geld van Nederland uit. Toen Pourier in januari 2002 de verkiezingen in ging, deed hij dat met lege handen. Hij had gesaneerd en bezuinigd, maar het extra geld uit Nederland had hij niet gekregen. Frente Obrero i Liberashon (FOL) ging dan ook de verkiezingen in met de slogan dat er bezuinigd was over de rug van de bevolking zonder IMF-akkoord en boekte een forse verkiezingswinst. Twee opeenvolgende regeringen, eerst die van PAR-premier IJs en daarna die van FOL-premier Mirna Louisa-Godett kwamen door interne strubbelingen en corruptieperikelen nauwelijks meer aan regeren toe. De overheidstekorten stegen weer naar recordhoogte, de armoede en werkeloosheid namen toe.

,,Het Urgentieakkoord is waarschijnlijk een laatste kans om als land te overleven'', zegt een directe medewerker van informateur Atacho. ,,En natuurlijk hebben we onze hoop voor een deel op Nederland gevestigd. Maar we moeten bereid zijn om eerst zelf de mouwen op te stropen. We moeten er zelf iets voor over hebben en dan pas bij Nederland aankloppen. Maar als we die stappen hebben gezet, moet Nederland dit keer wel begrijpen dat ze moet helpen. Want toen het er in 2001 op aankwam, heeft Nederland Pourier letterlijk in de steek gelaten.''

Het is augustus 2001 als premier Pourier zich rechtstreeks tot zijn ambtsgenoot, Wim Kok, wendt nadat het IMF opnieuw aanvullende eisen heeft gesteld. De maatschappelijke gevolgen van het ontslag van meer dan 1.500 ambtenaren waren op de Antillen merkbaar, invoering van omzetbelasting had directe consequenties voor de koopkracht en de armoede onder de bevolking was toegenomen. ,,Verdere bezuinigingen binnen de huidige Antilliaanse staatkundige structuur zullen desastreus zijn, niet alleen voor het effectief en efficiënt functioneren van het overheidsapparaat, maar ook voor essentiële diensten en voorzieningen aan de bevolking'', aldus een citaat uit de brandbrief.

,,De brief werd in concept naar Algemene Zaken in Den Haag gefaxt'', herinnert oud-gevolmachtigd minister van de Antillen, C. de Haseth zich. ,,In datzelfde weekeinde vertrokken hoge ambtenaren van het ministerie van Binnenlandse Zaken naar Washington voor overleg met de IMF-delegatie.'' Twee maanden later, aldus De Haseth, droeg toenmalig staatssecretaris De Vries (Koninkrijksrelaties, VVD) zelf een oplossing aan om tot overeenstemming te komen met het IMF. Nederland zou voor 20 miljoen Antilliaanse guldens (ongeveer 10 miljoen euro) aan projecten overnemen van de Antilliaanse begroting met als gevolg dat dat bedrag op de Antillen zelf kon worden afgeboekt als bezuiniging. ,,De IMF-delegatie had aangegeven dat met die bezuiniging een akkoord binnen handbereik was. In december, toen drie Antilliaanse ministers in Nederland waren ontboden voor overleg over gemeenschappelijk antiterreurbeleid, werd politiek opnieuw gesproken over die optie. Maar tot onze stomme verbazing werden onze voorstellen in januari ambtelijk van tafel geveegd.''

Het is De Haseth nog steeds een raadsel waarom het mislukte. Mogelijk heeft een reorganisatie van het ambtelijk apparaat in Den Haag dat belast was met de Antillen ermee te maken. ,,Met als gevolg dat er nieuwe ambtenaren kwamen die nauwelijks wisten wat er op de Antillen feitelijk aan de hand was.'' Bovendien verdrongen In Nederland in 2001 de bolletjesslikkers het politieke debat over bezuinigingen en het IMF-traject. ,,Maar het blijft achteraf onvoorstelbaar dat zo'n belangrijk programma gestrand is op een bedrag van 20 miljoen. Zeker als je je realiseert wat de maatschappelijke consequenties daarna voor de Antillen zijn geweest.''

De vraag of een nieuw kabinet het werk van Pourier kan afmaken is nu niet alleen afhankelijk van het werk van informateur Atacho, maar ook van Nederland. ,,Een nieuw kabinet op de Antillen moet op korte termijn tastbare resultaten laten zien'', zei minister De Graaf (Koninkrijksrelaties, D66) vorige week in de wandelgangen van de Tweede Kamer. ,,Want zonder concrete resultaten groeit de FOL bij de volgende verkiezingen alleen maar verder. Die resultaten moeten zichtbaar zijn in de wijken, bij de mensen zelf.'' De Antillen kunnen rekenen op financiële steun vanuit Nederland als een nieuwe coalitie met een inhoudelijk goed onderbouwd regeerakkoord komt. Daarop vooruitlopend heeft De Graaf met minister Zalm (Financiën, VVD) afgesproken, een bedrag van 13 miljoen euro extra te reserveren voor armoedebestrijding. Of dat bedrag ook wordt overgemaakt, hangt af van de uitkomst van de kabinetsformatie op de Antillen en de definitieve tekst van het regeerakkoord.