Edelman met baanbrekend tuinbeleid

Een tuinman vroeg hem eens wanneer hij dacht met pensioen te gaan. Waarop de bejaarde hertog antwoordde: ,,Retire from what? Ik heb nog nooit een dag in mijn leven gewerkt.''

Andrew Robert Buxton Cavendish, de 11th Duke of Devonshire die maandag op 84-jarige leeftijd overleed, cultiveerde met zelfspot het imago van een verwende, excentrieke nietsnut. Daarmee loog hij volgens de ironische code van zijn uitstervende klasse de waarheid, want hij werd wel degelijk geboren met een zilveren lepel in de mond en het werk dat hij deed was inderdaad geen werk, maar eerder roeping of liefde dan broodwinning.

Hij was politicus, mecenas en bezat een van de belangrijkste particuliere kunstverzamelingen van het land. Maar vóór alles was hij de pionier van een ander type cultuurhistorisch erfgoed: als eerste adellijke Brit maakte hij van de nood een deugd door het monumentale familielandgoed Chatsworth, in het Peak District in Midden-Engeland, in oude luister te restaureren met de opbrengst van de openstelling voor het publiek.

De jongste zoon van de tiende hertog en zijn vrouw Deborah, een van de legendarische vijf zusjes Mitford met wie hij in 1941 trouwde, hadden na de Tweede Wereldoorlog uitzicht op comfortabel bestaan tussen renpaarden, honden en de genoegens van Londen. Maar na de dood van zijn oudere broer William in 1944 werd hij erfgenaam. Toen zijn vader in 1950 stierf, erfde hij niet alleen de titel, huizen en land in Ierland, Zuid-Engeland (waaronder de badplaats Eastbourne), Londen en Yorkshire, maar vooral een kolossale rekening aan successierechten. Die betaalde de hertog door een van zijn huizen, Hardwick Hall, aan de National Trust te schenken, en uit de verkoop van land en een aantal schilderijen, waaronder een Holbein en een Memling-triptiek en een Rembrandt (al hield hij er nog twee over). Chatsworth, het in de achttiende eeuw in Louis XIV-stijl herbouwde landgoed, was in de oorlog een meisjesschool geweest en was na decennia achterstallig onderhoud rijp voor de sloop. Maar dankzij de geldinjectie en de destijds baanbrekende initiatieven om publiek te lokken – een winkel, lezingen, tentoonstellingen, de openstelling van de heuvels eromheen (,,mijn achtertuin'') – werd Chatsworth een zakelijk en cultureel succes. Met een half miljoen bezoekers per jaar, onder wie veel Amerikanen, is het nu een van de populairste toeristische attracties van het land: geen steriel museum maar een landgoed dat nog (of weer) als zodanig functioneert, met koeien en kippen en boomgaarden en tuinen, en dat de belastingbetaler geen cent kost.

In de jaren '60 was hij staatssecretaris voor het Commonwealth in de Conservatieve regering van zijn oom, Harold Macmillan. Hij stapte later over naar de Social Democratic Party (opgericht door Labour-rebellen) en in de Lords, waar hij de zetel van zijn vader erfde en een paar jaar geleden weer moest inleveren, was hij een partijloze, zij het anti-Europese crossbencher. Toch bleef politiek altijd een hobby. Daarvan had hij er meer, zoals de Vereniging voor Beleefdheid die hij oprichtte, omdat hij vond dat de goede manieren in verval raakten. En de paardensport. Over zijn hengst Park Top, winnaar van de Royal Ascot in 1969, schreef hij het boekje A Romance of the Turf. Romantiek zocht hij ook buiten de renbaan, zo bleek eind jaren tachtig, toen uit een van zijn Londense huizen blanco cheques werden gestolen, waarmee de butler de vriendinnen van de hertog betaalde. Tijdens de diefstal (door de zoon van de butler) was de hertog juist met een van zijn jongere vriendinnen op vakantie. `Debo' heeft haar afkeuring nooit laten blijken.In 1991, bij hun gouden huwelijk, gaven ze een teaparty voor duizend andere stellen uit Derbyshire, die net zo lang waren getrouwd. De hertogin (84) doet in dubbelzinnige zelfspot overigens niet onder voor haar man. Haar vorig jaar gepubliceerde Chatsworth Cookery Book begint met de zin `I haven't cooked since the war'. Hoe hun zoon, de 60-jarige Peregrine Andrew Morny Cavendish en nu de twaalde Duke of Devonshire, de successierechten afhandelt is nog onbekend.