`Die Polen hebben het hier prima'

De Tweede Kamer wil dat de tuinbouw Oost-Europeanen kan inhuren, het kabinet wil dat mensen met bijstand dat werk doen. De bedrijven zijn sceptisch.

De boomgaard van de Appelaar in Numansdorp ligt er op deze zonnige voorjaarsmiddag vredig bij. Lange rijen lage appelbomen staan in bloei, de bloesems van de perenbomen hebben al plaats gemaakt voor minuscule peertjes. In de verte rijdt iemand op een kleine tractor, met daarachter een soort grote ventilator die biologische gewasbescherming over de bomen stuift. Verder is er geen mens te zien. Dat is in de oogstperioden in september en oktober wel anders, zegt tuinder Krijn Verhoeven. ,,Dan hebben we veertig man nodig om het fruit te plukken.''

Sinds een jaar of tien is het een nachtmerrie om daar mensen voor te vinden, zegt Verhoeven. Vroeger waren er voldoende huisvrouwen die wat wilden bijverdienen, maar die hebben steeds vaker een vaste baan. Sinds twee jaar werkt hij met Polen. Twintig, aangevuld met twintig huisvrouwen en AOW'ers. ,,Meer Polen kan ik hier niet kwijt.'' Hij wijst naar tien kleine caravans en een wasruimte naast een grote opslagloods. ,,Met een wasmachine en een droger. Die Polen hebben het hier prima'', zegt Verhoeven.

De Polen die de oogst van Verhoeven binnenhaalden hadden allemaal een tewerkstellingsvergunning, en ze kregen gewoon het CAO-loon betaald. Verhoeven houdt zich graag aan de spelregels. Maar hij heeft in het verleden wel een keer naar noodmaatregelen gegrepen. Hij had een groep van twintig asielzoekers ingehuurd uit een opvangcentrum in de buurt. Die hadden allemaal een werkvergunning. Wat Verhoeven niet wist, is dat asielzoekers maar een klein bedrag van wat ze verdienen, mogen houden. ,,Dat bedrag hadden ze in vier dagen verdiend. Dus op vrijdag was de bus vrijwel leeg. En toen had ik een enorm probleem, in de oogsttijd.'' Verhoeven vroeg de overgebleven plukkers te zorgen dat de bus de volgende maandag weer vol zat, hoe dan ook. ,,En die zat helemaal vol. Ik heb toen niet naar papieren gevraagd. Nood breekt wet.''

Illegale arbeid in de tuinbouw is een realiteit, net als in sectoren als de bouw, de horeca en de schoonmaak. De schatting van uitzendbranchevereniging ABU van vorige maand dat er in Nederland 200.000 mensen zonder vergunning of afdracht van sociale premies werken, wordt door werkgevers in de tuinbouw `conservatief' genoemd. De werkgeversverenigingen in deze sectoren veroordelen illegale tewerkstelling publiekelijk. Maar zij wijzen er wel op dat zij in Nederland te weinig mensen kunnen vinden voor ongeschoolde, vaak tijdelijke arbeid, en dat legaal mensen inhuren van buiten Nederland een grote administratieve belasting betekent.

Zij hadden hun hoop gevestigd op werknemers uit de nieuwe EU-lidstaten, die in Nederland al veel van het seizoenswerk uitvoerden, legaal of illegaal. Vorig jaar besloot het kabinet dat de nieuwe EU-burgers niet zonder vergunning in Nederland mochten werken. Maar voor sectoren met een tekort aan arbeidskrachten zou een uitzondering worden gemaakt en de tuinbouw ging er van uit dat hij een `tekortsector' was.

Het CWI, het vroegere arbeidsbureau, adviseerde twee weken geleden anders. Reden was dat meer Nederlanders beschikbaar zouden komen voor tijdelijk ongeschoold werk door de nieuwe Bijstandswet. De sollicitatieplicht voor mensen in de bijstand geldt sinds januari voor elk werk, niet alleen zogeheten passende arbeid. De Tweede Kamer nam afgelopen donderdag, tot ongenoegen van staatssecretaris Rutte (Sociale Zaken), een motie aan om de tuinbouw toch toegang te geven tot de nieuwe arbeidsmarkten in het oosten van Europa.

Terecht, vindt voorzitter Doornbos van de werkgeversvereniging in de land- en tuinbouw, LTO Nederland. Volgens hem staat vast dat in de piekperiode in Nederland een structureel tekort is aan mankracht. ,,Dit soort seizoensarbeid wordt vooral gedaan door scholieren, huisvrouwen en ouderen'', zegt Doornbos. ,,Die zijn er niet genoeg in gebieden met veel tuinbouw. Vooral omdat er minder huisvrouwen zijn door toename van het aantal tweeverdieners.''

Het inzetten van mensen uit de bijstand is volgens Doornbos geen oplossing. Veel van hen hebben jaren niet gewerkt en zijn uit het werkritme geraakt. Als ze serieus naar werk zoeken, willen ze vast werk. En financieel gaan ze er niet of nauwelijks op vooruit. Daarom zijn ze niet gemotiveerd. ,,En met een onwillige hond is het slecht hazen vangen'', zegt Doornbos.

Hij is zeer geïrriteerd over het advies van het CWI om de tuinbouw niet aan te wijzen als tekortsector omdat mensen uit de bijstand dat werk kunnen doen. ,,Het CWI moet beter weten.'' Op een recent verzoek van het CWI aan 193 gemeenten om bijstandsgerechtigden te leveren voor seizoenswerk, reageerden er 34. Dat leverde 180 personen op. Terwijl er naar verwachting nog 7.500 mensen nodig zijn de rest van dit jaar. ,,De overheid legt haar probleem neer op het erf van de ondernemers.''

Krijn Verhoeven bevestigt dat. Eind maart meldde hij een vacature aan bij het CWI. Gevraagd: mensen die recht zijn van lijf en leden, en woonachtig in de Hoekse Waard. Binnen een week had hij twintig telefoontjes. De helft uit Rotterdam, die wilden met de bus worden opgehaald. Anderhalf uur rijden. ,,Dat kan dus niet voor zo weinig mensen'', zegt Verhoeven. Een paar jaar geleden heeft hij het wel geprobeerd, samen met een collega, maar daar is hij snel mee gestopt. ,,De eerste dag zat de bus nog vol, na drie dagen zat de helft er nog in, en aan het eind van de week was de bus vrijwel leeg.''

Ook over de andere sollicitanten was Verhoeven niet te spreken. Een paar wilden geen acht uur per dag werken (,,maar ja, die sorteermachine staat nu eenmaal acht uur te draaien'') en eentje was na twee uur weer vertrokken (,,het was toch niet wat hij ervan verwacht had''). ,,Maar ze hebben wel allemaal aan hun sollicitatieplicht voldaan'', zegt Verhoeven berustend.

Het is mei, dus Verhoeven is begonnen mensen te zoeken voor de oogst in september. Hij heeft al een bord langs de weg staan, en hij adverteert in regionale bladen. Dat moet, omdat hij anders geen vergunning krijgt voor zijn Polen. Want Verhoeven wil net als vorige jaren twintig mensen uit Polen inschakelen.

Verhoeven moet opschieten met de vergunningsaanvraag, zegt hij. Die moet begin mei de deur uit, om in augustus de vergunning in huis te hebben. Verhoeven doet de aanvraag via het gezamenlijk project `seizoensarbeid' van LTO Nederland en het CWI. Dit project moet de administratieve lasten voor de werkgever verlichten. Die lasten zijn aanzienlijk, zegt Verhoeven. Een werkgever krijgt pas een tewerkstellingsvergunning als hij kan aantonen dat hij in Nederland en daarna in andere EU-landen, behalve de nieuwe lidstaten, personeel heeft geworven en niemand kan vinden.

Tuinders kunnen sinds twee jaar hun vacatures aanmelden bij het project. Ze moeten zelf in Nederland werven, maar de verplichte werving binnen de EU wordt dan door de projectorganisatie gedaan. Als dat geen arbeidskrachten oplevert, verleent CWI automatisch een vergunning. Van de 8.000 mensen die vorig jaar in dit project bemiddeld zijn, kwam 85 procent van buiten de EU.

En waar gaat Krijn Verhoeven de andere twintig mensen vandaan halen die nodig zijn voor de oogst? Hij zal een stuk of vijf AOW'ers en VUT'ers inschakelen. En hij denkt erover in zee te gaan met een uitzendbureau dat gisteren ongevraagd zijn zijn diensten aanbood. ,,Die bemiddelen voor Polen. Met een Duits paspoort.''

    • Elsje Jorritsma