`Verfijning medicijnen kost exponentieel veel geld'

Geert van der Wijst verlaat OPG, waar hij twintig jaar werkte. Hij vindt dat apothekers en artsen beter moeten samenwerken. ,,Als je bedenkt hoeveel er nog misgaat bij de medicatie.''

Geert van der Wijst, president-commissaris van medicijnengroothandel OPG, houdt van oneliners. Zoals deze: ,,Op de oorlogsindustrie na vormen de chemie- en farmacieconcerns het machtigste bedrijvenblok ter wereld.'' En zo heeft hij er meer, zegt hij, op een zonnig terras in Den Bosch. ,,Als een medicijn bij 40 procent van de patiënten werkt, spreken we vreemd genoeg al van een geweldig product.''

Van der Wijst heeft dertig jaar ervaring in de medicijnenwereld. Eerst als apotheker, in Oosterhout. Daarna bij het bedrijf Pharmacom, waar hij meewerkte aan de ontwikkeling van een elektronisch systeem dat de medicatie van patiënten bewaakt. Begin jaren tachtig ging hij naar OPG, waar hij in 1988 bestuursvoorzitter werd – hij heeft het bedrijf destijds klaargemaakt voor de beursgang, in 1992. De afgelopen twaalf jaar leidde hij er de raad van commissarissen. Twee weken geleden nam hij afscheid bij OPG, dat vorig jaar een omzet haalde van 2,1 miljard euro.

Belangrijk, zegt hij, is dat apothekers, huisartsen en specialisten beter gaan samenwerken. Enkele jaren geleden bleek uit onderzoek dat dagelijks tweehonderd mensen in het ziekenhuis belanden door verkeerd medicijngebruik. Vaak ging het om een te hoge dosering. Belangrijkste oorzaak was de gebrekkige communicatie tussen ziekenhuis, apotheek en huisarts, waardoor patiënten meer medicijnen kregen dan de bedoeling was. Van der Wijst: ,,Apotheek en huisarts gebruiken inmiddels hetzelfde systeem voor de medicatiebewaking van hun patiënten, maar het ziekenhuis zit daar nog niet bij. Het is toch van de zotte dat niet iedereen hetzelfde systeem gebruikt. Er zou een nationale databank moeten komen.''

Een betere afstemming zou de uitgaven aan medicijnen ook naar beneden kunnen halen. Belangrijk, want binnen de gezondheidszorg vormen medicijnen de snelst stijgende kostenpost. Vorig jaar werd er in Nederland 4 miljard euro aan uitgegeven, dat is 10 procent van het totale zorgbudget. Minister Hoogervorst (Volksgezondheid) probeert op allerlei manieren de stijging van de medicijnkosten te remmen, zoals dat in veel andere westerse landen ook gebeurt. Zo probeert hij de prijs van generieke medicijnen (medicijnen waarop het patent is verlopen) fors te verlagen. Verder wil de minister meer marktwerking toelaten, door de regie van de zorg meer in de handen van verzekeraars te leggen. Door de toenemende concurrentie zouden medicijnprijzen moeten gaan dalen.

Bij dat laatste plaatst Van der Wijst een kanttekening. ,,Er moet een basisverzekering zijn voor iedereen, waar niet aan te tornen valt. Als zorgverzekeraars daarop kunnen concurreren heb je de kans dat ze er dure dingen uit gooien, ten koste van de patiënt. Zorgverzekeraars mogen wat mij betreft alleen concurreren op de aanvullende verzekeringen.''

Een betere samenwerking tussen apothekers, artsen en eventueel patiëntenorganisaties, heeft volgens Van der Wijst nog een ander belangrijk effect. Er ontstaat een blok dat beter tegenwicht kan bieden tegen de machtige farmaceutische industrie. Die draait steeds meer om marketing, en minder om baanbrekende medicijnen. ,,Er zijn al hele goede middelen tegen hart- en vaatziekten, tegen pijn, tegen diabetes. Het is moeilijk om met grote verbeteringen te komen, maar de bedrijven willen wel verder groeien'', zegt Van der Wijst. Daarom claimen ze nieuwe, verbeterde versies van bestaande medicijnen op de markt te brengen, maar of dat altijd zo is, daaraan twijfelt Van der Wijst. Toch worden artsen overgehaald om de nieuwste, dure medicijnen voor te gaan schrijven. Van der Wijst weet dat artsen worden uitgenodigd voor congressen in binnen- en buitenland. Maar uit onderzoek vorig jaar blijkt dat de verleiding verder gaat. Artsen krijgen nog steeds ongeoorloofde cadeautjes en financiële vergoedingen waarbij de helft niks te maken heeft met het beroep. Bovendien maakt eenderde van de artsenbezoekers geen melding van bijwerkingen, contra-indicaties en mogelijke interacties met andere geneesmiddelen of voedingsstoffen. Van der Wijst: ,,De verfijning van de bestaande medicijnen kost de samenleving exponentieel veel geld.'' Apothekers, artsen en patiëntenorganisaties zouden er samen beter op toe kunnen zien dat patiënten het best mogelijke medicijn krijgen, voor een acceptabele prijs.

Daartoe zouden apothekers zich bijvoorbeeld meer kunnen toeleggen op hun rol als consultant. ,,Patiënten zouden er voor deskundig advies over hun medicatie terecht kunnen. En als ze twijfelen gaan ze voor een second opinion naar een ander.'' Behalve dat patiënten nogal eens de verkeerde medicijnen krijgen, komt het ook vaak voor dat ze zelf een kuur niet afmaken, uit vergeetachtigheid of uit gemakzucht. ,,Een apotheker kan daarin meer begeleiden.''

Nu zijn apothekers nog veel tijd kwijt met de inkoop van medicijnen en de logistiek om alles op tijd op de goede plek te krijgen. Maar die taken zullen langzaam verdwijnen, verwacht Van der Wijst. Steeds meer apothekers komen in loondienst van grotere bedrijven. Zo heeft drogisterijketen Etos sinds vorig jaar een aantal eigen apotheken. Concurrent DA wil het voorbeeld volgen. OPG heeft de afgelopen jaren maar liefst 180 apotheken opgekocht, en Van der Wijst verwacht dat het aantal dit jaar verder stijgt naar ongeveer 200. Daarmee bezit het bedrijf een achtste van alle apotheken in Nederland. ,,Apothekers kunnen de inkoop in zo'n situatie overlaten aan het moederbedrijf'', zegt Van der Wijst. De roep om in- en verkoop van medicijnen te scheiden, is vorig jaar alleen maar sterker geworden toen bekend werd dat apothekers hoge kortingen en bonussen bedongen van medicijnenfabrikanten – die bonussen worden indirect door de burger betaald via de ziektekostenpremie. Verder kunnen apothekers ook de logistiek afstoten, want dat kunnen retailachtige bedrijven als Etos veel beter. Wat overblijft is hun kennis van medicijnen, en de werking ervan. Van der Wijst: ,,Als de apotheker zich meer toelegt op service en begeleiding van patiënten is er veel winst te behalen. Zeker als je bedenkt hoeveel er nog mis gaat met medicaties.''