Orthodoxe Kerk scheurt op vacatures

Het schisma binnen de Orthodoxe Kerk is een feit. De oecumenisch patriarch Bartholoméos, die in Istanbul zetelt, heeft alle betrekkingen verbroken met aartsbisschop Christódoulos van Athene en heel Griekenland.

Het schisma zat er al enige tijd aan te komen. Directe aanleiding is de controverse rond drie vacante bisschopszetels in Noord-Griekenland, waaronder die van Thessaloniki, die dezer dagen door de Grieks-orthodoxe kerkleiding zijn opgevuld zonder dat de patriarch daarvoor toestemming heeft verleend. Volgens de patriarch is hierbij gehandeld in strijd met de afspraken die in 1928 tussen patriarchaat en het aartsbisdom zijn gemaakt over de opvulling van vacatures in deze bisdommen.

De drie bisdommen maken deel uit van de 36 zogenoemde `nieuwe landen' die tot de Eerste Wereldoorlog onder het patriarchaat ressorteerden. Na de oorlog moest Turkije deze gebieden aan Griekenland afstaan. Ze kwamen in 1928 bestuurlijk onder Athene, maar het patriarchaat behield het geestelijk gezag.

De aartsbisschop van Athene zegt dat de benoemingen moeten plaatsvinden door de leiding van de Griekse kerk, die zich in 1850, na de herovering van de Griekse onafhankelijkheid, `autocefaal' (zelfstandig) verklaarde. De Griekse minister van Onderwijs en Geloofszaken moet de benoemingen bekrachtigen. Zo staat het ook in de Griekse wet. Circa 95 procent van de Grieken hoort bij de Grieks-Orthodoxe Kerk.

Tijdens de eerste fase van het conflict liet de toenmalige socialistische regering-Simitis doorschemeren dat zij de benoemingen niet zou bekrachtigen. Maar de conservatieve regering-Karamanlis, die in maart na gewonnen verkiezingen aan de macht is gekomen, schijnt van plan te zijn op korte termijn goedkeuring te hechten aan de benoeming van het drietal. Karamanlis biedt ook bemiddeling aan, mits beide partijen daar om vragen.

De strijd loopt hoog op, ook in het openbaar. De publieke opinie lijkt, mede uit nationalistische overwegingen, in meerderheid op de hand van Christódoulos te zijn, al was Bartholoméos aanvankelijk populairder. Nu hoort men steeds vaker dat de laatste ,,een Turk' is en dat hij de Turkse belangen zou dienen. Hij is ook officier geweest in het Turkse leger. Dat de naar Istanbul gekomen aartsbisschop van Noord- en Zuid-Amerika, Dimítros, hem bijvalt wordt door anti-Amerikaanse Grieken in zijn nadeel uitgelegd.

Batholoméos noemt het patriarchaat geregeld ,,de Moederkerk' en afgelopen weekeinde noemde hij Christópoulos ,,een moedermoordenaar'. Hij riep de 36 bisschoppen van de `nieuwe landen' op zich te distantiëren van de Atheense kerk. Tevens drong hij er bij de drie nieuw benoemde bisschoppen op aan hun benoemingen niet te aanvaarden.

Dezer dagen komt in Athene de synode van de Grieks-Orthodoxe Kerk bijeen, waarin zes van de twaalf deelnemers afkomstig zijn uit de `nieuwe landen'.

De kans bestaat dat de patriarch tegenbisschoppen zal benoemen en dat hij de afspraak uit 1928 ongeldig zal verklaren. Dat zou betekenen dat hij de 36 bisdommen terugneemt. ,,Christódoulos is zeer verstandig en belezen', zei Bartholoméos afgelopen weekeinde, ,,maar hij is uitermate eerzuchtig. We hebben Athene indertijd een huis ter beschikking gesteld, maar nu wil hij daar de eigenaar van worden.'

De Orthodoxe Kerk onderscheidt zich van de Rooms-Katholieke Kerk door een eigen theologie en eigen riten. Zo erkent de eerste de leer van de goddelijke drieeenheid en van het primaat van de paus niet.

Gerectificeerd

Orthodoxe Kerk

In het bericht Orthodoxe Kerk scheurt op vacatures (4 mei, pagina 6) staat dat de Orthodoxe Kerk de leer van de goddelijke drie-eenheid niet erkent. Dit is niet juist. De Grieks-orthodoxe kerk heeft een andere opvatting over dit leerstuk dan de rooms-katholieke kerk.