Olie spil voor groei Oost-Timor

Australië en Oost-Timor zijn nieuwe gesprekken begonnen over aanspraken op olie in de Timorzee. ,,Zonder olie worden we een tweede Haïti.''

Australië vertraagt met opzet de onderhandelingen over de olierijkdommen in de Timorzee. Die beschuldiging uit Oost-Timor naar aanleiding van de vorige maand begonnen nieuwe ronde van gesprekken tussen de twee landen over het eigendom van de voorraden in de Timorzee, die beide landen scheidt.

Momenteel exploiteert Australië het merendeel van de oliereserves, die een waarde van zo'n 30 miljard Australische dollar (18,1 miljard euro) zouden hebben. Oost-Timor, een van de armste landen ter wereld, zegt dat de olierijkdommen de sleutel vormen voor de ontwikkeling van het land, dat in 2002 onafhankelijk werd.

Oost-Timor wilde de kwestie via internationale arbitrage regelen. Onder internationaal zeerecht zouden de delfstofgrenzen halverwege beide landen moeten worden getrokken. Daarmee zou Oost-Timor op twee derde van de olievoorraden aanspraak kunnen maken. Australië is echter reeds begonnen met de exploitatie van olievelden die dichter bij Oost-Timor dan bij Australië liggen. Het land baseert zich daarbij op eerdere afspraken met de vroegere koloniale macht Portugal. De grenzen werden toen volgens het recht van die tijd op basis van de afmetingen van het continentaal plat ten noorden van de Australische kust getrokken. Vorig jaar werd op basis van die overeenkomst een deelakkoord tussen beide landen bereikt. Australië en Indonesië maakten in de jaren zeventig soortgelijke afspraken.

Oost-Timor zegt dat Australië geen enkele haast maakt met de onderhandelingen. Canberra wil slechts een keer per zes maanden bijeenkomen, Oost-Timor dringt aan op maandelijkse ontmoetingen, waardoor de resterende kwesties in drie jaar tijd zouden kunnen worden afgerond. De onderhandelaars uit Canberra willen echter beslist niet dat een nieuw akkoord met Oost-Timor Indonesië zal aanzetten tot hernieuwde aanspraken op de reserves. Oost-Timor is zich daarvan bewust en zegt `creatieve oplossingen' na te streven.

Een Oost-Timorese poging om de zaak te laten arbitreren is echter mislukt, omdat de regering in Canberra zich heeft teruggetrokken uit het internationale tribunaal voor het zeerecht. De premier van Oost-Timor, Mari Alkatiri, zegt dat zijn land slechts opeist waar het recht op heeft volgens de regels van het internationaal recht. ,,Oost-Timor is een onafhankelijk land. Het is niet Papoea Nieuw-Guinea of Indonesië. We zijn het nieuwste land ter wereld en we willen de huidige internationale rechtsregels toepassen.''

De president van Oost-Timor, Xanana Gusmão, vreest voor zijn land zonder oliegeld. ,,We willen geen falende staat zoals Haïti of de Solomon Eilanden worden'', zei hij. Vorig jaar grepen Australische troepen in op de Solomon Eilanden, 1.500 kilometer ten noorden van Queensland, toen in dat straatarme land anarchie uitbrak.

De Australische minister van Buitenlandse Zaken, Alexander Downer, zei dat de uitlatingen van de Oost-Timorese leiders deel uitmaken van hun onderhandelingsstrategie. ,,Ze zien het als een nuttige manier om hun positie te versterken door ons als agressieve bullebakken af te schilderen.''

Oost-Timor heeft politieke steun in Australië. Senator Bob Brown van de oppositionele Groenen: ,,Het rijkste land van de regio berooft het armste. De mensen in Oost-Timor dachten dat Australië hun enige vriend in de regio was. Nu komen ze erachter dat de arm die we om hen heen sloegen, gebruikt werd om hun achterzakken leeg te pikken.''

    • Hans van Kregten