Herdenken voor alle kleuren

Het Amsterdamse stadsdeel De Baarsjes heeft basisscholen en moskeeën gevraagd bij te dragen aan de dodenherdenking, vanavond. Veel leerlingen hadden geen idee wat 4 mei betekent.

Het meest verbaasd was hij eigenlijk dat burgemeester Cohen van Amsterdam pas vorig jaar te weten kwam dat er ook Marokkanen hadden meegevochten in de Tweede Wereldoorlog. ,,Hij gaat vaak naar de dodenherdenking, maar dit wist hij nog niet. Een beetje raar'', zegt Hicham Afadass. ,,En hij kwam een half uur te laat voor het interview'', vult Desmond Ben Smith aan. Verder waren de kinderen van de Joop Westerweel basisschool uit het Amsterdamse stadsdeel De Baarsjes erg onder de indruk van hun interview met de burgemeester over de dodenherdenking. ,,De dodenherdenking is heel belangrijk. Ze hebben toch gevochten voor ons land'', aldus Hicham. ,,En anders zaten we hier niet'', knikt Desmond.

Het stadsdeel De Baarsjes heeft zich dit jaar gedegen voorbereid op de dodenherdenking. Anders dan voorgaande jaren wordt er dit jaar extra aandacht geschonken aan de rol van met name Marokkanen in de Tweede Wereldoorlog. Vorig jaar werd de plechtigheid op 4 mei verstoord door een tiental Marokkaanse jongeren die antisemitische leuzen riepen tijdens de twee minuten die normaal voor stilte gereserveerd zijn en later op de avond met de kransen voetbalden. De remedie om dat voortaan te voorkomen is de allochtone jeugd bij de plechtigheid te betrekken en historisch besef bij te brengen. Dit jaar zullen tijdens de herdenking jonge Marokkanen de herdenking en de kransen bewaken.

Onder andere moskeeën en basisscholen zijn dit jaar benaderd om bij te dragen aan de herdenkingsplechtigheid. Op de Joop Westerweelschool, genoemd naar een verzetsheld die tevens leraar was, zijn twaalf kinderen uit de groepen 6, 7, en 8 de afgelopen weken bezig geweest met het maken van een video, `In de geest van Joop Westerweel', die vanavond vertoond zal worden in de Aya Sofiamoskee. Voor de video hebben ze onder andere op straat verschillende mensen geïnterviewd en zijn ze bij het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) op bezoek geweest.

Deze week leggen ze de laatste hand aan de video. In het klaslokaal hangen foto's aan de muur van de interviews die ze op straat hadden. Wat er vorig jaar tijdens de herdenking is gebeurd, weten ze allemaal. Ook zijn ze het er over eens dat het niet mag. ,,Dat kan natuurlijk niet als ze aan het herdenken zijn'', zegt Desmond, een donkere jongen met rastahaar. ,,Herdenken is heel belangrijk. Je moet respect hebben'', vindt ook Nathalie Achterberg.

Natuurlijk leer je ze iets, erkent lerares Adeline Tasidjawa. ,,Maar door dit project gaat het ook meer voor ze leven.'' En daar kun je volgens haar niet vroeg genoeg mee beginnen. Zelf weten ze er nu veel van, maar veel kinderen in de groep hadden voor dit project geen idee waar de dodenherdenking precies voor is.

,,Eentje dacht dat we Jezus herdachten'', zegt Hicham. ,,Iemand dacht ook dat de oorlog in de achttiende eeuw was'', zegt Desmond met een enorme grijns. Die lacunes moeten opgevuld worden, zegt Tasidjawa. ,,Ze moeten toch gaan leven met onze geschiedenis. We moeten ze voorhouden dat Amsterdam ook hun stad is.'' En hoe meer ze van de stad weten, daar is ze van overtuigd, hoe meer ze er van gaan houden.

Een ander onderdeel van het project was het bezoek aan ,,meneer Dalemans''. Hij woont ook in de Baarsjes en verloor op driejarige leeftijd zijn vader, die vanuit het stadsdeel De Baarsjes deelnam aan het verzet. Dalemans vertelde over zijn vader en zijn rol in het verzet. Tijdens het gesprek moest hij op een gegeven moment huilen, vertellen de kinderen. Daarna zijn ze stil.

Als ze het klaslokaal verlaten hebben, vertelt Tasidjawa dat dit interview de kinderen veel gedaan heeft. ,,Voor dit gesprek was Dalemans alleen maar een naam van een verzetsstrijder op een monument dat wij als school geadopteerd hebben. Nu leeft het verhaal.'' Het project vergt veel van de kinderen, zegt docent Ruud Starke. Maar juist op deze manier leren ze iets wat echt beklijft. ,,We halen naar ze toe wat hier in de buurt gebeurd is tijdens de oorlog, het is een soort speurtocht.''

Moskeeën in Amsterdam schenken dit jaar eveneens extra aandacht aan 4 mei. Ook daar bleek het historisch besef onder de moskeebezoekers niet zo groot. De hele eerste generatie immigranten heeft nooit iets meegekregen over de Tweede Wereldoorlog, zegt Ahmed Amaioud, lid van moskee Nour. ,,Dat ook onze Marokkaanse broeders hebben meegevochten, was bij hen onbekend.'' De incidenten van vorig jaar hebben daarom ook positieve effecten, denkt hij. ,,Dit werd niet besproken en voorheen waren we als moskee ook erg gesloten. Dat is nu veranderd.'' Vanavond loopt hij met andere moskeegangers mee in de herdenkingstocht.

De kern van de herdenking is niet veranderd, zegt stadsdeelvoorzitter Henk van Waveren. ,,Dat blijft dat er in WOII miljoenen mensen zijn omgekomen en dat er ontzettend veel joden zijn vermoord.'' Maar daarnaast zijn de incidenten van vorig jaar de directe aanleiding om ,,alle kleuren en nationaliteiten'' bij de herdenking te betrekken. Daar hoort ook de aandacht bij voor de Marokkanen die in de oorlog meevochten. ,,En dan blijkt dat je er maar weinig voor hoeft te doen om het leed van toen duidelijk te maken.'' Of dat niet eerder had gemoeten? Die vraag stelt hij zichzelf niet, want als het ,,op je weg komt, doe je er iets mee''. ,,Wat vorig jaar gebeurde was vreselijk en heeft mensen van alle nationaliteiten diep geraakt. Daardoor wil iedereen zich nu wel één voelen. Al is het maar voor twee minuten.''