Groene long van de Randstad bedreigd

Twee jaar geleden zou de Hoekse Waard nog een nationaal landschap worden. Dat gaat niet door. Het kabinet wil er industrie vestigen ten behoeve van de Rotterdamse haven.

De Hoekse Waard ligt er mooi bij. Mals gras baadt in de lentezon. Op het land zweten de boeren. Twee verontruste inwoners van het Zuid-Hollandse eiland toeren in een terreinwagen over eeuwenoude dijken om te laten zien welk landschap verloren dreigt te gaan door nieuwe plannen van het rijk.

Het kabinet heeft in zijn vorige week gepubliceerde Nota Ruimte besloten dat de Hoekse Waard in tegenstelling tot eerdere berichten niet wordt aangewezen als nationaal landschap, en bovendien aan de noordrand een driehonderd hectare groot bedrijventerrein ,,van nationaal belang'' te verstouwen krijgt met aan de haven van Rotterdam gerelateerde industrie. Rotterdam heeft een schreeuwend tekort aan bedrijventerrein en is volgens woordvoerders bezig de laatste sportveldjes en volkstuinen op te slokken.

De twee mannen, lid van het Hoekse Waards Initiatief dat zich sinds enkele jaren opwerpt als platform voor discussie over de toekomst van het eiland, zijn verbijsterd door de plannen van minister Dekker (VROM) en de provincie Zuid-Holland, die erachter staat. Mart Ros, architect en inwoner van Klaaswaal: ,,De minister zegt in interviews dat er geen verliezers zijn in haar Nota Ruimte. Welnu, de grootste verliezers zijn wij.'' Jan Robbemond, journalist en inwoner van 's-Gravendeel: ,,Dit is opportunistisch denken, waarbij de belangen en standpunten van de van dit gebied achteloos terzijde worden geschoven.'' Denk niet dat de eilanders zich willen onttrekken aan de Randstad. ,,Wij zijn geen eilanddenkers.'' De volle Randstad heeft een gebied als dit juist nodig voor recreatie. ,,Je kunt hier prachtig fietsen.''

Nog maar ruim twee jaar geleden ging vriend en vijand in de Hoekse Waard er nog vanuit dat het eiland een nationaal landschap zou worden. Zo had de toenmalige minister Pronk (VROM) het bepaald, hij was onder de indruk van de gave staat waarin het open polderland ten zuiden van Rotterdam nog steeds verkeert. Er werd destijds nog flink gemord dat een klein deel, ten oosten van het spoor voor de hogesnelheidslijn-zuid die nu wordt aangelegd, buiten het nationaal landschap zou worden gelaten. De zes gemeenten waren in lijn met de plannen al begonnen, na goedkeuring door alle gemeenteraden, om het karakter van het Hoekse landschap zo veel mogelijk te behouden door woningbouw en bedrijvigheid te concentreren aan de noordrand. Natuur- en landschapssubsidies werden aangevraagd en toegekend, met Europees geld worden nu kreken hersteld. Het huidige kabinet heeft nu een andere keuze gemaakt. Er is een nieuwe selectie gemaakt van landschappen ,,die als internationaal zeldzaam uniek, dan wel als nationaal kenmerkend kunnen worden beschouwd'', zo staat in de Nota Ruimte. De Hoekse Waard is bij deze selectie afgevallen omdat het naar verluidt ,,een overwegend open akkerbouwgebied'' is. Niet bijzonder genoeg.

De gemeentebesturen in de Hoekse Waard stuurden een brief aan minister Dekker en wachten nog op antwoord. Het schrappen van de status van nationaal landschap miskent de functie van het gebied als ,,groene long'' in de verstedelijkte omgeving, aldus de brief, en het toewijzen van een nationaal bedrijventerrein zal ten koste gaan van de landbouw en past ook niet bij het landelijk karakter van het eiland. Van de oorspronkelijke 30.000 hectare nationaal landschap blijft op de kaart nog maar 2.300 hectare over, te weten het Oudeland van Strijen, een ganzenrijk stiltegebied, het eiland Tiengemeten en de Korendijksche Slikken. ,,Kortom, het heeft er alles van weg, dat op nationaal niveau in het voorgenomen ruimtelijk beleid de Hoekse Waard lijkt te verschuiven van het ene naar het andere uiterste.''

De gevolgen van het kabinetsbesluit zijn groot. Naar diverse landschapssubsidies kan de Hoekse Waard fluiten. Door de komst van het nationale bedrijventerrein aan de noordrand zal in de regionale behoefte aan bedrijventerreinen moeten worden voorzien door de verspreide gemeenten, iets wat het eiland, met ruim 80.000 inwoners, had willen voorkomen. Er zijn al genoeg lelijke bedrijventerreintjes in de Hoekse Waard. Ook de infrastructuur is er nog niet op berekend. Mart Ros: ,,Het kabinet stelt ineens dat er bedrijventerreinen van nationaal belang moeten komen in de Hoekse Waard en bij Moerdijk. Dat komt volkomen uit de lucht vallen. Elke onderbouwing ontbreekt. En als al die ruime noodzakelijk zou zijn, dan is Moerdijk geschikter voor zulke bedrijven dan wij.'' Eindeloze rijen containers, de bewoners zien het al voor zich. Met het wegvallen van de status van nationaal landschap is bovendien de weg vrij voor ongerichte woningbouw en de aanleg van een 250 hectare groot kassencomplex in het hart van de Hoekse Waard, ten zuidwesten van Klaaswaal. Inwoners en bestuurders vrezen nu de ,,IJsselmondisering'' van hun eiland, dat wil zeggen de verstedelijking die in dertig jaar van IJsselmonde een ,,altijd brandende gloeilamp'' heeft gemaakt, zegt Robbemond.

Wat vindt de nationale landschapsarchitect van het voornemen? Dirk Sijmons, onlangs benoemd tot rijksadviseur voor landschapsarchitectuur, maakte enkele jaren geleden een plan om van de Hoekse Waard een groots, open landbouwgebied te maken met een ,,suburbane component vanuit Rotterdam''. Sijmons: ,,Ik hoop dat een IJsselmondisering uitblijft. De Hoekse Waard is een erg mooi gebied. Een nurks landschap, niet op kijkcijfers gemaakt, dat toch aantrekkelijk is door de onverbiddelijke monofunctionaliteit ervan voor de landbouw. Bovendien heeft het open landschap een belangrijke functie in de zuidvleugel van de Randstad. Die is aan elkaar geklonterd, men voelt zich opgesloten, er is sprake van stedelijke claustrofobie. De mensen in de Hoekse Waard zullen erg teleurgesteld zijn. Nu het gebied geen nationaal landschap wordt, zou de ontwikkeling ervan liefdevol moeten worden begeleid. Dat lijkt me de morele plicht van vooral de provincie Zuid-Holland.''