De bouw als voorbeeld

Het lijkt erop dat de grote bouwbedrijven in Nederland op de valreep ernst hebben gemaakt met het `opschonen' van hun administraties. Voor 1 mei konden ze hun schaduwboekhoudingen inleveren bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa). Bijna vierhonderd bedrijven meldden zich aan bij de kartelpolitie, waaronder de vijftien grootste bouwers. In aantallen gaat het slechts om 1 procent van de ruim 40.000 bouwondernemingen in Nederland; in geld gemeten staat het beperkte aantal bedrijven voor zeventig procent van de 50 miljard euro totaalomzet. Vrijwillige aanmelding kan een betrokken bedrijf een mindering van de boete opleveren, maar voor de NMa geldt over het algemeen het principe dat wie gezondigd heeft, betalen moet. Tot nu toe heeft de mededingingsautoriteit 22 bouwers wegens illegale prijsafspraken bijna 101 miljoen euro aan boetes opgelegd.

Het is wat vroeg om te juichen, maar dat de grote bouwbedrijven gehoor gaven aan de oproep om hun resten groezelig verleden op te ruimen, is alleen maar goed. Kartels, ooit algemeen in Nederland, zijn allang bij wet verboden. Strikte naleving alsmede opsporing en vervolging van boosdoeners dient de belangen van consument of opdrachtgever. Zij zijn de onwetende slachtoffers over wier hoofden heen prijsafspraken worden gemaakt. Dit is overigens een aspect dat óók een rol speelt: moet de gedupeerde schadeloos worden gesteld? Daar is alles voor te zeggen. Boetes moeten uiteraard worden betaald, maar ook de slachtoffers van kartels zouden moeten krijgen waar ze recht op hebben. Dat is een hard gelag voor de daders maar omdat prijsafspraken behalve illegaal ook nog eens winstgevend zijn, ligt genoegdoening van de klanten voor de hand.

De bouwsector kan met het aanmelden van zijn schaduwboekhouding een nieuwe fase ingaan. Zonder pijn zal de overgang niet verlopen. Het is nog maar de vraag of alle bedrijven die nu zo netjes zijn geweest hun daden bij de kartelpolitie op te biechten, de boetes en eventuele navorderingen zullen overleven. Zeker minder rendabele ondernemingen kunnen erdoor in de gevarenzone belanden. De NMa zal haast moeten maken met het napluizen van de ingeleverde administraties. Hoe eerder de lucht is geklaard, hoe beter het is. De bouw heeft te lang in een kwade reuk gestaan. De bouwers hebben dit aan zichzelf te wijten. Hun kartels zijn gebroken, ze worden gepakt waar ze gevoelig zijn – in hun portemonnee – en hun lot is een les voor anderen. De schandvlek van het illegale, de pijn van de boete en van de langgerekte negatieve publiciteit zullen hun uitwerking niet missen.