Als je ze niet kunt verslaan ...

Zelfs de laatste schimmige krochten van de macht in BV Nederland gaan nu rap open. De aansporingen voor goed ondernemingsbestuur van de commissie Tabaksblat openbaren niet alleen details over de beloning van topmanagers en nevenfuncties van commissarissen en eventuele belangenconflicten.

Nu openen ook de stille machthebbers, de besturen van de stichtingen die de stemgerechtigde aandelen beheren in ondernemingen als ING, Wolters Kluwer en Grolsch, hun ramen. Soms zelfs hun deuren.

Steeds meer Nederlandse ondernemingen hebben aandelen die beleggers niet alleen dividend geven, maar ook stemrecht. Deze combinatie is in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk overigens de gewoonste zaak van de wereld. Ze weten daar niet beter.

In Nederland hebben sommige bedrijven hun aandelen echter doorgeknipt. De belegger die effecten (certificaten) op de beurs koopt, heeft wel recht op dividend, maar geen recht om te stemmen. Het stemrecht is geparkeerd bij een stichting die wordt bestuurd door wat wijze mannen (en soms een vrouw). Ondernemingen willen zo voorkomen, zeggen zij, dat hun aandeelhoudersvergadering wordt gedomineerd door een toevallige meerderheid. En die formulering verraadt de angst dat een toevallige meerderheid het niet goed voorheeft met het bestuur.

De bestuurders van deze stichtingen waren altijd anonieme functionarissen. Tot voor kort. De strijd voor goed ondernemingsbestuur in Nederland is, ook wat dit betreft, schatplichtig aan Ahold. Toen het door een boekhoudschandaal ontwrichte Ahold vorig jaar beleggers toestemming vroeg voor de benoeming van de nieuwe topman, A. Moberg, en de zaal van woede kolkte over diens zojuist gemelde riante beloning, bleek stemmen zinloos. De stichting met de aandelen had al ingestemd. Maar het bestuur was afwezig en had de beloningsdiscussie gemist. Daarop zette de commissie Tabaksblat opkomstplicht in de code voor goed ondernemingsbestuur.

Zo'n stichting geeft macht, maar wat krijgen de wijze mannen en vrouwen? Bij ING 7.800 euro, bij Wolters Kluwer 5.000 euro (6.000 voor de voorzitter), bij Grolsch 4.084 (voorzitter: 5.672). En met de openheid maken ook de eerste critici hun opwachting. P. Frentrop, directeur van adviesbureau Déminor, komt in het bestuur van de ING-stichting, die beleggers die erom vragen stemrecht geeft. In de beste politieke traditie verwelkomt de zittende klasse de buitenstaanders. Zoals het old boys netwerk van bestuurders en commissarissen kundige werknemerscommissarissen als W. Kok heeft geassimileerd.