Van Warmerdam stemt vrolijk

Een beetje jammer is het wel. Heb je net drie uur in de trein naar Gent gezeten, op weg naar de solotentoonstelling van Marijke van Warmerdam in het Stedelijk Museum voor Actuele Kunst (S.M.A.K.), blijkt dat het belangrijkste werk het niet doet. Filmprojector kapot. Wat rest van de monumentale installatie Lichte Stelle (2000) is een grote houten loopbrug die de erezaal overbrugt. Volgens de zaaltekst zou je hier oog in oog moeten staan met een jongetje dat net heeft gezwommen in een meer. In plaats daarvan staar je teleurgesteld naar de witte muur.

Even later blijkt zelfs dat er nog een werk is dat de bezoeker van de tentoonstelling niet te zien krijgt. Een eenzame witte sokkel herinnert in een van de zalen aan de sculptuur Tip of the Iceberg (2000). Tijdens de opening stond het beeld, een imposante klomp ijs, er nog bovenop. Maar nu, enkele weken later, is het hele kunstwerk weggesmolten.

De verlate bezoeker moet het dus doen met de `restjes': zeven foto's en drie korte films, waarvan er twee in Gent hun première beleven. Dat lijkt weinig, maar is in werkelijkheid een substantieel deel van Van Warmerdams oeuvre. De 44-jarige Nederlandse kunstenaar, die sinds haar deelname aan de Biennale van Venetië (1995) en de Documenta in Kassel (1997) een succesvolle internationale carrière opbouwde, brengt haar werk gedoseerd naar buiten. In vijftien jaar tijd maakte ze slechts dertig fotowerken, zo blijkt uit de oeuvrecatalogus Soon and Now die bij de tentoonstelling verschenen is.

Vaak zijn het lichtvoetige, vrolijk stemmende onderwerpen die Van Warmerdam uitkiest voor haar foto's en korte filmpjes: vliegtuigstrepen tegen een knalblauwe hemel bijvoorbeeld, of een meisje dat een handstand doet. Ook deze tentoonstelling, die Prospect heet en na Gent doorreist naar Oslo en Marseille, is optimistisch van aard. Thema is `de blik vooruit'. Dat vertaalt zich onder andere in een foto van een meisje dat met een grassprietje in haar mond naar de lucht staart (Tomorrow, 2004) en in een filmpje van een hand die in een kopje koffie roert (Roeren in de verte, 2004) – heerlijke dromerige beelden waar verder weinig diepere betekenissen in te ontdekken zijn.

Marijke van Warmerdam is iemand die met kinderlijke verwondering naar de wereld kan kijken – een beetje zoals Audrey Tautou in de Franse film over Amélie – en ons vol enthousiasme laat meegenieten van haar ontdekkingen. ,,Kijk eens hoe mooi de natuur zijn kan'', lijkt ze ons toe te roepen door middel van het drieluik Soon, Now en Coming up soon (2002), waarop een magnolia in drie verschillende bloeifases staat afgebeeld. Om er zeker van te zijn dat de toeschouwer geen detail ontgaat, heeft ze een groot wit vel achter de bloesemtak gehouden. Dat werkt goed: de fraaie uitsnede die zo ontstaat doet aan een geschilderd stilleven denken.

Flauwer wordt het wanneer iemand buiten beeld als een bezetene aan de bloesemboom gaat hangen, zoals in het nieuwe filmpje The Fuck (2004). De takken zwiepen ritmisch heen en weer, steeds heftiger, tot ze veranderen in een grote roze wolk. Als het hoogtepunt bereikt is, en de rust wedergekeerd, begint het filmpje weer van vooraf aan. Het is een werk dat nogal gekunsteld aandoet en de onbevangenheid mist die de andere beelden zo typeert.

Dan liever een foto als Op naar een nieuwe wereld! (2004), van een afgebladderde muur waarop op wonderbaarlijke wijze de contouren van een vallende ster te herkennen zijn. Of de foto van een slootje vol kroos waarin vier luchtbellen drijven die samen de vorm hebben van een gedachtewolkje (In thought, 2002). Het zijn dit soort sprookjesachtige beelden die je van een heerlijk lentegevoel voorzien, en waaruit zoveel vrolijkheid spreekt dat je ergernis over de haperende apparatuur als sneeuw voor de zon verdwijnt.

Tentoonstelling: Prospect, films en foto's van Marijke van Warmerdam. T/m 23 mei in het S.M.A.K., Citadelpark, Gent. Di t/m zo 10-18u. Catalogus `Soon and Now' 25 euro. Inl: 0032-9-2211703 of www.smak.be.