`Ik heb die schepen zo gemist'

Op het Twentekanaal bij Enschede is na een grote brand bij bandenfabrikant Vredestein weer scheepvaart mogelijk. De ongerustheid maakt plaats voor opluchting.

Extra voorzichtig vaart schipper Herman Spronk zijn 67 meter lange Hean-S de sluis bij Hengelo binnen. ,,Het is even wennen. Je bent hier toch acht maanden niet geweest'', verklaart hij. Het schip, geladen met 890 ton grind, kan met enige vertraging – door een technisch mankement wil de sluisdeur niet dicht – doorvaren naar de betoncentrale in de haven van Enschede. Spronk krijgt daar van een blije havenmeester Joop Bruins een flesje drank in de handen gedrukt. ,,Ik heb ze zo gemist, die jongens.'' De Hean-S is het eerste schip dat toegelaten is tot dit deel van het Twentekanaal, sinds een felle brand op 22 augustus vorig jaar het grondstoffenmagazijn van bandenproducent Vredestein in de as legde.

Bij het bestrijden van de brand spoelde er met het bluswater een grote hoeveelheid chemische stoffen in het kanaal. Om de vervuiling niet verder te verspreiden was er tussen Hengelo en Enschede een vaarverbod van kracht. Het kanaal is inmiddels zo ver gesaneerd dat scheepvaart weer mogelijk is, maar drinkwaterwinning blijft te riskant. Sportvissers wordt ontraden hun vangst te eten. Milieudeskundige Lucas Reijnders heeft de vervuiling van het Twentekanaal al betiteld als ,,de grootste milieuramp van een binnenwater sinds Sandoz''. Door een ongeval bij dit Zwitserse chemiebedrijf raakte de Rijn in 1992 ernstig verontreinigd. Afhankelijk van de neerslag duurt het nog zeker een half jaar, maar misschien anderhalf jaar, voordat de waterkwaliteit in het Twentekanaal weer op het niveau van voor de brand is. Drinkwaterbedrijf Vitens maakt voorlopig gebruik van calamiteitenbekkens. Vanaf half mei wil Vitens drinkwater betrekken uit Haaksbergen en twee Duitse plaatsen. De tijdelijke oplossing wordt waarschijnlijk definitief, want Vitens is er achtergekomen dat de Twentse drinkwatervoorziening, die voor 85 procent afhankelijk is van het Twentekanaal, wel erg kwetsbaar is.

De kosten die Vitens heeft gemaakt (1,5 miljoen euro), tracht het te verhalen op Vredestein. Ook de bedrijven die afhankelijk zijn van het kanaal, proberen een schade van ,,enkele miljoenen euro's'' bij Vredestein te claimen. Het zand- en grindbedrijf Sesam, dat gewoonlijk vijf vrachten per week over water krijgt aangevoerd, heeft een half miljoen omzet misgelopen. ,,Het was zo stil dat klanten dachten dat we niet meer aan het werk waren'', zegt J. Broekert van Sesam.

De bedrijven hebben ook de provincie Overijssel aansprakelijk gesteld. De provincie wordt verweten dat het grondstoffenmagazijn van Vredestein op het moment van de brand niet voldeed aan de landelijke eisen op het gebied van bluswateropvang, branddetectie en -preventie. De veiligheidseisen waren na de ramp bij Sandoz al aangescherpt, maar het duurde tot december 2002 voordat ze aan Vredestein werden opgelegd, waarna het bedrijf nog ruim een jaar de tijd kreeg om het magazijn aan te passen. Volgens een rapport van de VROM-inspectie waren de gevolgen van de brand mogelijk minder desastreus geweest als het grondstoffenmagazijn wel had voldaan aan de milieu- en veiligheidseisen. Als belangrijke oorzaak daarvan noemt de VROM-inspectie het feit dat de verantwoordelijkheid voor de milieuvergunning de afgelopen tien jaren wisselend bij de provincie en de gemeente Enschede lag. ,,Het veelvuldig wisselen van bevoegd gezag heeft de continuïteit en kwaliteit van de vergunningverlening en toezicht/handhaving negatief beïnvloed'', stelde de VROM-inspectie na een onderzoek. De controles op de naleving van de vergunning kenden volgens de inspectie ,,onvoldoende diepgang''.

Dat de vergunning van Vredestein jarenlang niet werd aangepast, was een kwestie van ,,prioriteiten stellen'', aldus de provincie. Bovendien werd Vredestein lange tijd niet gezien als risicobedrijf.

Inmiddels heeft Vredestein een aangepaste milieuvergunning. Maar voor de PvdA is hiermee de kous niet af. ,,Nu zijn de gevolgen nog redelijk beperkt gebleven, maar veel mensen vragen zich af wat hun de volgende keer te wachten staat'', zegt statenlid F. Weijnen. Gedeputeerde Staten vindt nieuw onderzoek niet nodig. ,,De PvdA wakkert alleen maar onrust aan'', stelt gedeputeerde Th. Rietkerk.

In de haven van Enschede is zeker vandaag geen sprake van ongerustheid, stelt havenmeester Bruins. ,,De ondernemers zijn alleen maar blij dat alles weer draait.''