Brutaal tussen de ordners

,,Ik heb de woorden geleerd. Ik heb de werkwoorden geleerd. Ik heb de regels geleerd.'' Als bij een grammatica-oefening spuwt de man op de speelvloer de ik-zinnetjes uit. Hoe beter hij de syntax begrijpt, des te kwader wordt hij. Want het ik, in de zinnetjes en daarbuiten, komt erdoor in het gedrang. Het moet zich onderwerpen aan de regels. Het moet zich aanpassen. En wil de man dat wel?

Zijn tekst kreeg hij van Peter Handke. Die verkondigde in de rebelse jaren zestig dat de taal- en alle andere wetten door de machthebbers worden gemaakt en dat wij ze dus moeten overtreden, willen we niet in conformisme stikken. Handkes verzet tegen de geldende normen trof ook het theater. Rollen en personages, decor, licht en kostuums verbood hij in zijn regieaanwijzingen voor Zelfbeschuldiging. Het stuk moest een anti-stuk worden, een spreekstuk zonder enige theatrale illusie.

Inmiddels is illusiedoorbrekend theater al zo gewoon geworden dat het juist van conformisme zou getuigen om Handkes aanwijzingen op te volgen. De jonge regisseuse Karina Kroft doet dat dan ook zo min mogelijk. Ze houdt zich wel aan de tekst en verdeelt die, zoals de schrijver het wilde, over twee acteurs, een man en een vrouw. Maar zij maakt er echte mensen van, kwade, verbaasde, verlangende, geile mensen. Mensen die in de clinch zijn met de taal, zichzelf, elkaar en hun omgeving. Er zijn dus personages, ze hebben een rol, ze dragen – allengs excentriekere – kostuums en ze bewegen zich in een decor, een uit volgepropte rekken bestaande achterwand met ervóór een berg stoffige ordners.

In die setting gaat het er wild aan toe. Kasten worden omvergeworpen en de inhoud spat uiteen op de grond. Vooral de vrouw, de pas afgestudeerde actrice Jacqueline Boot, blijkt een brutale performer. Ze gilt en toont haar blote borsten, ze duikt in een badkuip vol water, ze verorbert komkommers in één seconde en ze pakt de man (Dimme Treurniet) nogal handtastelijk aan. Dat klinkt ordinairder dan het is. Want intussen brengen Boot en Treurniet de lastige tekst met precisie: als een perfecte mix van absurdisme en analyse, kritiek en clownerie – een geestige, ongehoorzame en bij vlagen briljante vertolking.

Voorstelling: Zelfbeschuldiging van Peter Handke, door Toneelschuur Producties. Gezien: 1/5 Toneelschuur, Haarlem. Aldaar t/m 8/5. Inl: 023-5173910 of www.toneelschuur.nl.