Meer Koolhaas is niet altijd beter

De Duitse architect Ludwig Mies van der Rohe mag dan een van Rem Koolhaas' helden zijn, Mies' lijfspreuk `less is more' is niet aan Nederlands beroemdste architect besteed. De door Koolhaas en zijn bureau Office for Metropolitan Architecture (OMA) ontworpen nieuwe Nederlandse ambassade in Berlijn heeft bijvoorbeeld 23 verschillende niveaus en dat is veel voor een niet al te groot gebouw waar enige tientallen medewerkers werken. Ook de tentoonstelling Content. OMA/AMO/Koolhaas in de Rotterdamse Kunsthal staat in het teken van het adagium `meer is beter'. De tentoonstelling, die de gebouwen, ontwerpen en projecten laat zien waaraan Koolhaas, OMA en de daarmee verbonden denktank AMO sinds 1996 hebben gewerkt, bestaat uit niet minder dan 65 afdelingen, variërend van wanden met teksten via maquettes tot films en installaties. De afdelingen zelf bestaan vaak ook weer uit een overvloed aan materiaal. Neem bijvoorbeeld afdeling 54, een wand met een tekst van het onderzoek van AMO over het mogelijk behoud van historische gebouwen in het razendsnel modeniserende Beijing. De tekst is niet alleen lang, maar ook nog eens moeilijk leesbaar doordat er afbeeldingen doorheen schemeren. Of neem de afdelingen 58 tot en met 61: daar staan niet enkele, maar tientallen maquettes van piepschuim van alle variaties die het ontwerp voor het hoofdkantoor en studio van de Chinese staatstelevisie heeft doorgemaakt. Of neem de afdeling die is gewijd aan een van de Prada-winkels die OMA heeft ontworpen. Alle materialen die worden gebruikt voor de inrichting van de winkel liggen daar uitgestald en dat zijn er, net als voor elk ander gebouw, veel.

De overvloed op Content dwingt bewondering af: Koolhaas, OMA en AMO werken hard en houden zich met van alles en nog wat bezig. Maar ook blijkt dat `meer' toch niet altijd `beter' is: de tentoonstelling irriteert ook door de overvloed en de opzichtige poging tot imponeren. Het is te veel: wie alles serieus aandacht geeft, is er een dag of drie zoet mee. Content is een flagrante overtreding van de regel dat een tentoonstelling een doordachte selectie is van een oeuvre dat de bezoeker in staat stelt om binnen een redelijk tijdsbestek een indruk te krijgen van het werk van een architect.

Het boek Content, dat bij de tentoonstelling hoort, lijdt onder hetzelfde euvel. Het tijdschriftachtige boek is weliswaar korter dan Koolhaas' S,M,L,XL (1347 bladzijden) uit 1996, maar telt nog altijd 546 bladzijden. Net als de tentoonstelling bevat het een overvloed aan statistieken, diagrammen, landkaarten, collages, foto's, afbeeldingen en teksten, die je niet alleen doen duizelen, maar die ook een nummer van James Brown in herinnering brengen: `Talking Loud (And Saying Nothin')'. De zinnige beweringen die in het boek staan, gaan verloren in de oceaan van weinig zeggende gegevens en ellenlange, barokke teksten.

Nog erger dan Content of het gelijknamige boek is Start, de Koolhaas-tentoonstelling in het Nederlands Architectuurinstituut (NAi). Voor deze expositie van het archief van het OMA uit de jaren 1978-1994 hebben de makers besloten om helemaal niets te selecteren. Het hele OMA-archief staat, in onaantrekkelijke archiefdozen, opgesteld in de grote zaal van het NAi. Slechts een paar tekeningen en maquettes uit het archief zijn opgehangen en neergezet. Het is de bedoeling dat de bezoeker zelf gaat grasduinen in het archief. Maar er zijn er maar weinig die dit doen. Archiefwerk is iets voor onderzoekers en Koolhaas-fanaten, niet voor bezoekers van een tentoonstelling. Die weten niet waar ze moeten beginnen en wat ze moeten zoeken. In het NAi staat alles hun ter beschikking, maar het resultaat is dat ze bijna niets te weten komen over het werk van Koolhaas.

Tentoonstelling: Content. OMA/AMO/Rem Koolhaas. T/m 31 mei in Kunsthal, Rotterdam. Tentoonstelling: Start. De Rem Koolhaas/OMA Collectie in het NAi. T/m 31 mei in Nederlands Architectuurinstituut, Rotterdam