Meedogenloos managen van kosten

Aer Lingus was bijna failliet, maar werd wakker geschud door de concurrentie van Ryanair. Met Dublin, waar de regeringsleiders vandaag de Europese uitbreiding vieren, als welvarende thuisbasis.

De purser op de vlucht naar Dublin roept het zo lieflijk om: `We nodigen u uit gebruik te maken van de food and bar service'. Met andere woorden: betalen voor uw natje en droogje. Ontbijtpakket, mét krant: 8 euro; oploskoffie: 1,50; bronwater: 1,50. Geen hoge bedragen, maar voor een luchtvaartmaatschappij als Aer Lingus, waar de catering gratis was, een pittige prijs. Er staat iets tegenover: lage ticketprijzen, vergelijkbaar met die van concurrent Ryanair.

Het afschaffen van de gratis maaltijden is een van de stappen die Aer Lingus de afgelopen tweeënhalf jaar heeft gezet om in de luchtvaart te overleven. Toen de huidige topman, Willie Walsh (42), eind 2001 aantrad, was Aer Lingus op sterven na dood. De mond-en-klauwzeercrisis en 11 september – Aer Lingus heeft druk transatlantisch verkeer – werden het slecht renderende bedrijf bijna noodlottig. De kas was leeg, er moest iets gebeuren.

Walsh begon te saneren. Over de hele linie 30 procent van de bedrijfskosten af: een derde van het personeelsbestand weg, verkoop en distributie versimpeld en de overheadkosten verminderd. Hij verlaagde de ticketprijzen drastisch in een poging zijn marktaandeel te vergroten. ,,De sleutel tot een duurzaam en winstgevend bedrijf is tegenwoordig het meedogenloos managen van de kosten'', zegt Walsh nu, ,,en agressieve kostencontrole betekent ook een agressieve prijsstelling.''

In feite nam Walsh het concept uit de low-costsector over. Het enige overgebleven verschil met de prijsvechters is dat Aer Lingus vasthield aan zijn business class, met full service, maar ook hier werden de ticketprijzen gehalveerd. Hij ging ook stunten, net als Ryanair, met weggeefprijzen van 1 euro. De hele operatie was een riskante strategie, maar het werkte, de lage tarieven brachten flink wat van de weggelopen klanten terug.

Aer Lingus sloot verder vier verliesgevende routes, maar opende 28 nieuwe. De oude afdeling planning van het bedrijf waarschuwde Walsh niet te vliegen naar Spaanse zonbestemmingen, dat zou wegens te grote concurrentie verlies opleveren. De jonge topman negeerde het advies en zette Spanje `op de kaart'. Van alle Aer-Lingusbestemmingen is Malaga nu de best lopende.

Walsh heeft de planningsdivisie inmiddels opgeheven – dat kan ik zelf beter, redeneert hij. De bezettingsgraad op de toestellen van Aer Lingus was vorig jaar 81 procent, dat is hoog in de wereld van de luchtvaart.

Het jaar 2002 was een overgangsjaar (winst 35 miljoen euro), 2003 bracht de doorbraak. Uit de onlangs gepubliceerde jaarcijfers blijkt dat Aer Lingus vorig jaar een winst boekte van 69 miljoen euro op een omzet van 888 miljoen euro. In 2001 was de omzet fors hoger: 1,1 miljard, maar het verlies was toen ook groot: 140 miljoen euro.

Het bestaan van Ryanair – in de jaren tachtig opgericht door de Ierse familie Ryan – is achteraf bezien een ,,geluk bij een ongeluk'' geweest, zegt Willie Walsh. Zonder de druk van de concurrentie was Aer Lingus nooit wakker geschud. In de eerste jaren van Ryanair liep het nog niet zo'n vaart, maar toen in 1997 de Europese liberalisatie van de luchtvaart werd voltooid en ondernemingen voortaan vanuit elke locatie in de Europese Unie mochten vliegen, maakte de low-costsector snel vorderingen. En Ryanair ontpopte zich als de goedkoopste, de brutaalste prijsvechter van heel Europa.

Wat Willie Walsh heeft veranderd bij Aer Lingus wordt niet meer teruggedraaid, zegt hij. ,,Wij zullen nooit meer hoge ticketprijzen rekenen.'' Amsterdam-Dublin kost bijvoorbeeld 49 euro per enkele reis bij Aer Lingus. Maar Walsh is nog niet klaar met zijn sanering. Aanpassing van de vloot is zijn volgende taak. Aer Lingus heeft een mix van Boeing 737's en de kleinere BAe-146's. Walsh gaat ze vóór 2006 allemaal verkopen en vervangen door Airbussen A320, waarvan er zeventien zijn besteld. Een uniforme vloot brengt door minder onderhoud en uitwisselbaarheid van bemanningen weer een kostenbesparing met zich mee.

Op de passagiersmarkt denkt Walsh verder winst te kunnen halen uit de routes naar de Verenigde Staten, die vorig jaar met 27 procent groeiden. Ierland heeft traditioneel sterke banden met Amerika, omgekeerd durven de Amerikanen nog wel naar Dublin te reizen en mijden ze het continent uit angst voor aanslagen en anti-Amerikanisme.

Aer Lingus profiteert ook van de economische voorspoed in Ierland. Van een van de armste lidstaten van de EU, 25 jaar geleden, is de Ierse Republiek nu een van de rijkste. De Ieren hebben geld om te reizen. De Europeanen hebben Ierland `ontdekt', met name de hoofdstad Dublin met zijn kroegen en restaurants. In 2003 nam het aantal passagiers uit Europese landen dat met Aer Lingus vloog toe met 20 procent.

Blijft over de vraag of het bedrijf, met een geschatte waarde van zo'n 550 miljoen euro, naar de beurs zal gaan. Volgens de Sunday Business Post is transportminister Brennan van plan binnenkort Aer Lingus te verkopen: de meerderheid van de aandelen aan een klein aantal institutionele beleggers en voor de staat een `golden share'. Zo zou de staat profiteren van de verkoop én van de eventuele waardestijging van het geprivatiseerde bedrijf.

Commentaar van Walsh: ,,Over een beursgang ga ik niet. Ik heb wel een mening, maar die geef ik niet. Ik wil het bedrijf goed leiden, ongeacht wie de eigenaar is.''

    • Lolke van der Heide