`Lijsttrekker kiezen met programma'

PvdA-leider Bos wil dat in de PvdA meerdere ,,kandidaat-leiders'' gaan opereren die met persoonlijke programma's strijden om lijsttrekker te worden.

Van het partijbreed opgestelde verkiezingsprogramma wil hij voor de volgende Tweede Kamerverkiezingen af. Dat zegt Bos vandaag in een vraaggesprek met NRC Handelsblad naar aanleiding van het nieuwe beginselprogramma, dat de PvdA vandaag op de Dag van de Arbeid in Haarlem als concept-manifest in Haarlem presenteert. Na discussie in de partij moet dit beginselprogramma op het PvdA-congres dit najaar in de plaats komen van dat uit 1977.

Bos heeft bij het opstellen van het beginselprogramma voorgesteld er ,,geen programma voor de sociaal-democratie'' van te maken, ,,maar voor de progressieve beweging''. ,,Dat leek mij een fantastische offensieve strategie, om tegen iedereen die zich nu door GroenLinks of anderen aangesproken voelt te zeggen: hoor eens...'' Partijgenoten in de beginselcommissie, onder wie PvdA-voorzitter Koole, hebben Bos ervan overtuigd dat de PvdA ,,eerst onze eigen identiteit hervinden'' moet.

De partijleider ziet het nieuwe beginselmanifest als stap om de concurrentie mogelijk te maken tussen leiders met verschillende programma's maar gedeelde beginselen. Als hij zichzelf kandidaat stelt om lijsttrekker te worden, komt hij met een eigen programma. ,,Het lijkt mij onbestaanbaar dat de partij dan een verkiezingsprogramma maakt dat daar helemaal los van staat.'' Bos vindt dat de verliezende kandidaat-leider straks binnen de partij kan blijven opereren met ,,een groep gelijkgezinden om zich heen''. Hij wil nog niet zeggen hoe zijn eigen programma eruit zal zien. Maar, zegt hij: ,,Ik weet dondersgoed wat ik wil. En ik heb voor mezelf een aantal van dat soort meer radicale keuzes al lang klaarliggen.''

Het nieuwe beginselprogramma zijn niet de twee A4-tjes geworden die Bos had aangekondigd, maar zes pagina's. Het is een mix van socialisme en liberalisme. De PvdA benadrukt nu: ,,Mensen zijn vooral zelf verantwoordelijk voor hun eigen toekomst.'' Collectieve voorzieningen zijn wel nodig, omdat mensen recht hebben op ,,zekerheid dat je bij pech en tegenslag niet aan je lot wordt overgelaten''. Het onderscheid met het (neo)liberalisme zit er volgens het programma in dat de PvdA meer doet om die zekerheid te bereiken.

Met de Europese integratie wil de PvdA ,,selectiever'' en kritischer omgaan. Zo moeten landbouwbeleid en regionale subsidiefondsen terug van de EU naar de nationale regeringen. De PvdA bekeert zich tot ,,een zo lokaal mogelijk bestuur''.

Wouter Bos pagina 35