Hongaars Tijdwiel op plaats van Lenin

Hongarije beleeft bij de toetreding tot de Europese Unie een overrompelende stortvloed van feestelijkheden – in telegramstijl konden alle activiteiten met moeite worden samengeperst in een 27 pagina's dikke brochure: vuurwerk in alle steden en dorpen, feesten langs de grenzen, Boedapester Donaubruggen worden omgebouwd tot parken en fonteinen, er zijn EU-robots, concerten van topmusici, Europees eten langs de Donau.

Maar één ding beklijft. Hongarije heeft als enige van de toetredende landen een blijvend kunstwerk gecreëerd: het Tijdwiel. Vannacht om middernacht is het Tijdwiel door de Hongaarse premier Péter Medgyessy met een slag op een gong in werking gesteld. Met middernachtelijke speeches bij het Tijdwiel werd de toetreding van Hongarije feestelijk beklonken.

De plek waar het Tijdwiel staat is een historische: vroeger stond hier, achter de kunsthal bij het Heldenplein, een bronzen Lenin naar het volk te wuiven. Achter Lenin stond een massieve tribune uit rood graniet waar de partijleiding dé grote jaarlijkse 1-meiparade van arbeiders en pioniers afnam.

Lenin zelf is verbannen naar het beeldenpark buiten de stad. De geestelijke vader van het Tijdwiel is een Hongaarse professor in Culturele Studies, János Herner. In een tijd dat Hongarije's toetreding tot de EU nog niet in zicht was, in 1983, ontsproot in zijn hoofd het idee voor het Tijdwiel.

Het zestig ton wegende wiel is 's werelds grootste zandloper en volgens de makers is het het eerste grote kunstwerk ter wereld – Dalí's gesmolten horloges even buiten beschouwing gelaten – dat volledig gewijd is aan het gegeven tijd. ,,Het Tijdwiel portretteert de tijd'', zegt Gábor Heller, woordvoeder van Kronosz, de makers van het Tijdwiel. ,,Zeventigduizend mensen hebben hun eigen zand aan het Tijdwiel toegevoegd.'' Een op de ijsbaan van Boedapest gebouwde stellage maakte het voor iedereen mogelijk een eigen hand zand – equivalent aan ongeveer een minuut tijd – toe te voegen.

Het wiel, twee verdiepingen hoog en bedekt met rood marmer uit India, is een staaltje van Hongaarse inventiviteit. De zeven ton zand – in werkelijkheid exact gelijkvormige glasgranules achter vier centimeter dik kogelvrij en krasvast glas – doet er precies één jaar over om door de nauwe opening te lopen. Een fijngevoelig apparaatje, dat in de farmaceutische industrie wordt gebruikt om minuscule porties te doseren, wordt zo aangestuurd dat op 31 december om middernacht precies de laatste zandkorrel valt. Eén keer per jaar moet het gevaarte dus omgedraaid worden. Dat gebeurt met behulp van een fraaie tandradconstructie die met oud en nieuw bij het wiel geplaatst wordt.

,,Rond het Tijdwiel komt een grasveld, een klein parkje met banken. Het moet een plaats van contemplatie worden'', zegt Gábor Heller. ,,Het ligt tegenover het prachtige nieuwe ING-gebouw van Van Egeraat. We hopen dat die twee samen Boedapest binnen de EU de impuls geven weer te worden wat het vroeger was: een van de mooiste en meest dynamische steden van Europa.''