Heftig, een dodelijk wapen in je hand

Incidenten met leden van schietverenigingen zijn niet te voorkomen. Maar meer mogelijkheden om aspirant-leden te screenen zijn welkom, vinden de clubbesturen.

Een beetje naïef was hij, moet hij achteraf bekennen. Dom ook dat hij zijn wapen onbeheerd achterliet toen hij de roos waarop hij had geschoten in de schietvereniging ging verwisselen zodat zijn zwager ervandoor kon gaan met zijn schiettuig. Maar hij had ook nooit gedacht dat het zo makkelijk was naar buiten te lopen met een gestolen wapen van de vereniging.

,,Het is zo simpel iets aan te richten als je kwaad wilt'', zegt de 39-jarige sportschutter, in het dagelijks leven veiligheidsbeambte. Zijn zwarte Taurus, die 9-millimeter kogels afvuurt, ligt op de salontafel in de doorzonwoning in een kindvriendelijke nieuwbouwwijk in Hoofddorp.

De zwager van de schutter roofde vervolgens een taxi. Daarbij schoot hij één keer in de lucht en één keer net naast de voeten van de taxichauffeur. Diens zwangere vrouw was op het moment van de roof toevallig in de auto. De zwager `leende' de taxi en reed naar zijn ex-geliefde in Frankrijk. Hij werd daar direct gearresteerd. Binnenkort moet hij voor de Nederlandse rechter verschijnen.

De schaamte is zo groot dat de veiligheidsbeambte, sinds zes jaar lid van een schietvereniging in Amsterdam-West, zijn verhaal alleen anoniem wenst te vertellen. ,,Ik wist wel dat mijn zwager liefdesverdriet had, en dat hij psychologisch niet helemaal stabiel was, maar dat het zo erg was, realiseerde ik me niet.''

De veiligheidsbeambte zat nog in zijn eerste jaar en schoot met een verenigingswapen. Leden kunnen pas na een jaar een eigen wapen aanschaffen. Een instructeur had de schutter moeten begeleiden, maar die dag was die nergens te bekennen. ,,Ik neem de verantwoordelijkheid op me, maar de nalatigheid ligt bij de club.''

Na dit incident werden camera's geplaatst in het clubgebouw, maar nog steeds blijven wapens onbeschermd achter als de schutters de roos gaan verwisselen. ,,Een andere schutter of een bezoeker kan zo je wapen meenemen. Er hoort toezicht te zijn op schutters, bezoekers en de wapens. Dat is er niet altijd.''

Sinds de schietpartij in Tiel, waarbij op 15 april een lid van een schietclub zijn ex-vriendin, twee anderen en uiteindelijk zichzelf doodschoot, staan deze verenigingen ter discussie. Na `Tiel' werd de link met Kerkrade snel gelegd. Daar schoot een ex-marinier, ook lid van een schietvereniging, vorig jaar vier leden van zijn ex-schoonfamilie dood. In 2002 had een ontevreden klant van Philips de Rembrandttoren in Amsterdam bestormd en mensen gegijzeld. Hij was bewapend met een machinepistool waarvoor hij een vergunning had dankzij zijn lidmaatschap van een schuttersvereniging.

Na `Tiel' riepen Kamerleden om maatregelen. CDA, PvdA en LPF eisen dat schutters hun wapens niet meer mogen meenemen naar huis, maar die veilig moeten opbergen in kluizen in het verenigingsgebouw. ,,Praktisch niet haalbaar'', reageert Hans Rijnboutt, penningmeester van Schietsportvereniging De Heerhugowaard, gevestigd op een sportcomplex in die plaats. Geld en ruimte ontbreken om de revolvers, pistolen en geweren van 350 leden (,,van artsen tot stratenmakers'') in beheer te nemen. Onveilig ook, vindt hij. ,,Als bepaalde groepen mensen weten waar je zoveel wapens en munitie kunnen weghalen, breken ze hier in.''

Deze week maakte minister Donner (Justitie) bekend dat hij de circulaire Wapens en Munitie nog voor het einde van dit jaar zal wijzigen om strenger toezicht op verenigingen en schutters mogelijk te maken. Met ingang van 2005 zullen aspirant-leden van schietverenigingen gescreend worden door justitie. Ook moeten schietclubs met ingang van volgend jaar registreren hoeveel kogels hun leden verbruiken.

Maatregelen die eindelijk hout snijden, meent de anonieme schutter. Toen hij solliciteerde voor een baan als veiligheidsbeambte op Schiphol werden hij en zijn naaste familieleden gescreend. Voor zijn verenigingslidmaatschap volstond een simpele verklaring van goed gedrag.

Rijnboutt van De Heerhugowaard heeft zojuist een gesprek gevoerd met een aspirant lid. De penningmeester had niet de indruk te maken te hebben met een sensatiebeluste of labiele persoonlijkheid. In dat geval had hij kunnen zeggen dat ze een ledenstop hebben om hem de toegang te belemmeren. Nu heeft hij om een bewijs van goed gedrag gevraagd. ,,Maar dat krijgt iedereen'', zegt hij. ,,Ik moet vertrouwen op mijn mensenkennis, een ander middel heb ik nu nog niet. Ik kan officieel mensen niet zomaar weigeren, ook als ze een verwarde indruk maken. Zolang ze maar geen strafblad hebben.''

De maatregelen van Donner zijn praktisch, vinden veel betrokkenen. Vaak reageren politici ondoordacht, zeggen de bestuurders van De Heerhugowaard. ,,Door onkunde en onwetendheid'', menen ze. De voorstellen van de Tweede Kamer voor strengere regelgeving bij schietclubs zijn ,,kort door de bocht'', stelde bondsdirecteur S. Duisterhof van de Koninklijke Nederlandse Schutters Associatie (KNSA) eerder deze week. ,,Er wordt nu de indruk gewekt dat het bij schietverenigingen een zootje is, maar dat is ver bezijden de waarheid.''

Eind vorig jaar werd uit een onderzoek in opdracht van de raad van hoofdcommissarissen duidelijk dat criminelen zonder de wettelijk verplichte screening bij schietverenigingen kunnen oefenen of munitie kopen. Verenigingen bleken onbeperkt munitie te verkopen aan sportschutters zonder dat dat werd geregistreerd. Twee schietverenigingen werden gesloten omdat ze niet voldeden aan de wettelijke criteria. Eén vereniging diende als dekmantel voor schutters met rechts-extremistische opvattingen. De club was opgericht om de leden van vuurwapens te voorzien. Bij een andere vereniging was schieten door niet-gescreende bezoekers ,,net zo makkelijk als het bestellen van een rondje bier''.

Een grondiger antecedentenonderzoek zal niet voldoende zijn om incidenten zoals in Tiel en Kerkrade te voorkomen, zegt Toine Spapens. Als onderzoeker bij de vakgroep strafrechtwetenschappen van de Universiteit van Tilburg deed hij twee jaar geleden onderzoek naar illegale wapens. ,,De controle op personen die lid willen worden is te beperkt'', vindt Spapens. ,,Met een harddrugsverslaving of een psychische stoornis kun je gewoon lid worden.''

Bij De Heerhugowaard vuren de vrienden Pepijn Knoflook (21) en Joël Elzes (18) onder toeziend oog van een baancommandant op een schietschijf. De commandant ziet er op toe dat de schutters de patronen verwijderen uit het wapen als ze de schietbaan verlaten.

Knoflook is al zo'n vier jaar lid, Elzes sinds zijn zestiende, vertellen ze even later in de kantine van de vereniging. Ze hebben dan de wapens al ingeleverd bij de balie, net voor de uitgang. Ondanks de dikke muren zijn de knallen van de zware wapens goed te horen in de kantine.

,,Een wapen in je hand, toch een dodelijk wapen. Heftig'', zegt Elzes over zijn keus voor de schietsport. De ouders van de zinkwerker vinden het niet ,,zo superleuk'' dat hun zoon schiet in plaats van voetbalt. ,,Het is gaaf, leuk om te doen'', verwoordt Knoflook zijn liefde voor wapens. De vrienden schieten gewoon voor de lol, en de kick van de knal en de terugslag als de kogel is afgevuurd. ,,Voor mij is schieten net zo gewoon als voetballen. Voor anderen niet'', zegt Elzes. Vandaar dat hij niet tegen iedereen vertelt hoe hij zijn vrijetijd besteedt. Een oudere schietmaat haalt een stapel oude cd's tevoorschijn. ,,Hier schieten we ook op.'' De lol is met zo weinig mogelijk kogels een cd kapot te schieten.

In een hoek van de bestuurskamer zitten enkele camera's nog verpakt in dozen. Binnenkort zullen ze hangen boven de schietbanen. ,,Enkele leden schieten bewust de ijzeren strips kapot waarop de rozen hangen. We willen dat voorkomen'', licht voorzitter Ellie van Heugten toe, boekhouder in het dagelijks leven. Volgens penningmeester Rijnboutt heeft een cameraverplichting weinig nut. Want camera's houden mensen niet tegen als ze met een wapen naar buiten rennen.