Granada schuwt wahabisme

Na de terreuraanslagen van de elfde maart van dit jaar in Madrid rommelt het in Spanje's moslimgemeenschappen. Vooral de door Saoedi-Arabië gefinancierde moskeëen moesten het de afgelopen tijd ontgelden.

Tijd om te bidden in Granada. De muezzin laat het Allah Akhbar luid klinken vanaf de minaret van de nieuwe moskee in Albaicín, de oude Moorse wijk. De oproep echoot tegen de heuvel waar het Alhambra paleis schittert in de middagzon. Boabdil, de laatste Moorse vorst, werd hier in 1492 verbannen na de hand van de katholieke koning Ferdinand gekust te hebben. Nog eenmaal keek hij om naar wat eeuwenlang een van de mooiste Moorse steden van Andalusië was geweest. ,,Huil als een vrouw om wat je als man niet kon verdedigen'', zo verklaarde zijn moeder volgens de overlevering.

Vijfhonderd jaar later is de islam terug in Granada en galmt de oproep voor het verplichte middaggebed weer als vanouds over de tuinen van het Alhambra en de naar sinaasappelbloesem geurende tuinen van Albaicín.

Een jaar geleden opende de nieuwe moskee zijn poorten. De moskee bestaat uit een bescheiden, maar smaakvol ontworpen gebedshuis. De tuin, met een van de fraaiste uitzichten op het Alhambra, is toegankelijk voor publiek. ,,Een open plek voor ontmoetingen, dat past in onze filosofie'', verklaart Malik Abderrahman Ruiz (33), president van het stichting die de moskee beheert.

De gelovigen in de nieuwe moskee heten Abdul, Halid en Ibrahim, maar hebben achternamen als Viuder, Nieto en Pérez. Zij behoren tot een nieuwe generatie Spaanse moslimbekeerlingen die eind jaren zeventig ontstond uit een religieuze bevlieging bij linkse intellectuelen uit de hippiebeweging. Ondanks de tegenwerking van de katholieke lobby in Granada slaagden zij er in de bouw van hun moskee te voltooien. Het duizendtal bekeerlingen werd in de laatste jaren aangevuld door een toevloed van merendeels Marokkaanse geloofsgenoten. In heel Spanje loopt hun aantal inmiddels op tot zeker 600.000.

Na de terreuraanslagen van de elfde maart in Madrid rommelt het in Spanje's moslimgemeenschap. De voorzitters van belangrijke moslimgemeenschappen haastten zich om hun afschuw van het terreurgeweld te tonen. Maar vervolgens ontbrandde een felle discussie over mogelijke brandhaarden van radicaal moslimfundamentalisme in de vele honderden moskeëen en gebedsruimtes die Spanje telt. Vooral de door Saoedi-Arabië gefinancierde moskeëen moesten het ontgelden.

De knuppel werd in het hoenderhok gegooid door Mustapha el M'Rabet, de voorzitter van de Vereniging van Marokkaanse immigrantenarbeiders ATIME die met 15.000 leden geldt als een van de meest gezaghebbende organisaties van immigranten. El M'Rabet bepleit de instelling van een officiële moslimraad die meer greep moet krijgen op de gebedsruimtes. ,,Het moet afgelopen zijn met het tolereren van extremistische imams in sommige moskeëen'', zegt hij in zijn hoofdkantoor in Madrid. ,,Alleen veroordelen van geweld is niet genoeg. We moeten zelf het initiatief nemen.''

De moskeëen worden in Spanje overwegend door Marokkanen bezocht. Traditioneel behoren deze moslims tot de sunnitische malikieten, een vrij tolerante rechtsschool binnen de islam. Vanaf de jaren zeventig deed zich evenwel steeds meer de invloed gelden van Saoedi-Arabië, dat op grote schaal in Marokko en Europa – al dan niet via de Arabische Liga – met zijn oliedollars de moskeëen financierde en door hun ambassades laat controleren.

Het Saoedische regiem hangt de ultrapuriteinse sekte van de wahabieten aan en zorgde dat de imams van deze stroming het woord gingen voeren in de moskeëen. Ook de fundamentalistische Moslimbroederschap kwam de moskeëen binnen. Wahabieten en het Moslimbroederschap vormen de inspiratiebron voor netwerken als Al-Qaeda, de salafistische strijdgroepen in Marokko en andere moslimterreurcellen. Veel van de verdachten van de aanslagen waren bezoekers van de moskee naast de rondweg M-30 in Madrid, de grootste moskee van Europa, gefinancierd door de regering van Saoedi-Arabië.

,,Waarom krijgen wij imams toegezonden uit de Golfstaten die helemaal niets te maken hebben met onze eigen geloofstraditie?'' zo vraagt Mustapha el M'Rabet zich af. Ieder inzicht in de organisatie van de moskeëen ontbreekt, meent hij. ,,Wie zitten er precies achter de financiën, hoe worden de imams betaald, welke doctrine wordt er verspreid? We hebben behoefte aan dat inzicht. Het debat moet worden geopend over wat voor soort islam we hier willen hebben.''

De nieuwe socialistische regering van premier Zapatero liet welwillend weten het voorstel van een grotere greep op de imams via een islamitische raad te willen bestuderen. Maar de islamitische koepelorganisaties reageerden woedend op de suggesties. Geen enkele imam in Spanje predikt geweld, aldus de oorspronkelijk uit Syrië afkomstige Riay Tatary, president van Spaanse islamgemeenschappen en zelf imam in Madrid.

Malik Abderrahman Ruíz van de moskee in Granada distantieert zich nadrukkelijk van het fundamentalistische wahabisme van de Saoedi's, maar ziet weinig in een islamitische raad.

,,Ik geloof niet dat het nodig is het Franse voorbeeld na te volgen, dat trouwens niet erg goed gewerkt heeft'', zegt hij. Beter is het volgens hem de moskeebesturen rechtstreeks verantwoordelijk te stellen. ,,Ik neem met onze imams de inhoud van de preken door. Ik weet wat er wordt onderwezen in de klassen en op de vergaderingen ter sprake komt. Daar ben ik op aan te spreken.'' Imams die een boodschap brengen die niet past in de Spaanse maatschappij (zoals de imam in Frankrijk die een handleiding schreef hoe men het best zijn vrouw kan slaan) kunnen volgens Ruiz maar beter uit Spanje vertrekken.

In het geval van de nieuwe moskee in Granada wordt de doctrine van de malikieten uit Zuid-Marokko gevolgd. De imam komt daar ook vandaan.

De moskee is door een aantal landen gefinancierd, de Libische regering kocht begin jaren tachtig het bouwterrein. Het moskeebestuur is trots op zijn onafhankelijkheid. De referenties van Bin Laden aan de herverovering van El Andalus op de christenen stoort Ruiz in hoge mate. ,,Alsof het hier een soort museum is. De islam is iets levends en van deze tijd. Wij koesteren geen enkel romantische ideaal om naar het verleden terug te keren.''