Egypte aan de Vinkeveense Plassen

De heilige ibis wordt steeds vaker in Nederland gezien. Kester Freriks zoekt en ziet de verschijningsvorm van de Griekse schrijfgod Thot bij Botshol.

De torens van Amsterdam zijn dichtbij. Het snelverkeer raast over de Ring. Verderop landen en stijgen vliegtuigen. Vlak aan onze voeten ligt het heldere water van natuurgebied Botshol, op nog geen vijftien kilometer van de stad, er verstild bij. De rietkraag is van goud. Futen, de zeldzame krooneend en ganzen broeden, kieviten buitelen en schapen staan in de wei. Het door drukte en lawaai omsingelde, moerasachtige terrein meet 287 hectare, ontstaan door veenwinning. Er zijn petgaten en legakkers, ofwel: stroken water en stroken hooiland, waar het veen te drogen werd gelegd. Een plas heet Groote Wije, daarginds ligt het Groote Kooibosch. Over de Stokkelaarsbrug komen we in Vinkeveen terecht. Botshol is een besloten boezem in het Groene Hart van Nederland en maakt onderdeel uit van de Stelling van Amsterdam.

Boven de boomtoppen komt opeens een formatie van vijf vogels met wijde, brede vleugels en gestrekte hals aanzweven. Vier zijn zwart-wit getekend, de vijfde is geheel stralend wit. Afwisselend voeren ze, prachtig in synchrone beweging, slagen en glijvlucht uit. Het is een sierlijk ballet tegen de blauwe voorjaarshemel. De witte vogel is geheel in de groep opgenomen en toch zie je meteen dat het een andere soort is.

Deze waarneming is op voorhand onvergetelijk. Als bergbeklimmers die de top bereiken juichen we. Daar zeilen vier heilige ibissen (Threskiornis aethiopicus) door de lucht. Ze hebben Botshol tot fouragegebied gekozen en er zijn zelfs broedgevallen bekend. De heilige ibis wordt de laatste jaren vaker in Nederland gesignaleerd, behalve Botshol ook in de Oostvaardersplassen (Flevopolder) en in de uiterwaarden van Gelderland. Het is een waarlijke kosmopoliet, waarvan verwante soorten tot in Australië voorkomen. Het eigenlijke broedgebied ligt in de zuidelijke streken van Irak en in Afrika beneden de Sahara. Frankrijk telt een aantal nieuwe, grote kolonies. De ibis verspreidt zich wereldwijd.

Zijn kreet klinkt rauw en draagt ver. In Afrika heet hij ook wel `schreeuwer'. Het opvallendste kenmerk is de zwarte, omlaaggebogen snavel en de zwarte kop zonder sierveren. In zweefvlucht is hij het allermooist. De witte vleugelveren zijn bijna doorschijnend en worden afgebiesd door een gitzwarte rand. Na enkele diepe slagen houden ze, allevier gelijktijdig, de vlerken gespreid en zeilen ze verder. De witte vogel is de lepelaar (Platalea leucorodia) die opvalt met zijn donkere, spatelvormige snavel. De vogelsoorten behoren tot dezelfde familie.

De naam ibis, waarvan de herkomst Grieks en Latijn is, betekent Egyptische ooievaar. Deze moeras- en oevervogel is ongeveer 75 centimeter groot en leeft van insecten en kleine waterdieren. Uit fossiele vondsten blijkt dat de ibis een soort is die 60 miljoen jaar terug al voorkwam. De Egyptenaren vereerden de ibis als een verschijningsvorm van Thot, de god van de schrijfkunst. Gemummificeerde ibissen werden als offergave op begraafplaatsen bijgezet. Hij is verbeeld in hiërogliefen. De heilige ibis is in Egypte echter een steeds zeldzamer soort geworden en komt alleen in het zuiden voor, aan de modderige boorden van de Nijl.

`Onze' vier ibissen zijn vermoedelijk afkomstig uit een kolonie in Frankrijk. Een andere mogelijkheid is dat ze hierheen zijn gevlogen uit vogelpark Avifauna in Alphen aan de Rijn. Dan zouden het geen wilde ibissen maar vrijvliegende siervogels zijn. Dat geloven we niet en we willen dat ook niet. Al bevinden we ons onder de rook van Amsterdam, we willen de magie en sensatie van het echte vogelavontuur.

Zie ze daar eens steeds hoger kringen beschrijven in de weidsheid van de hemel boven Botshol. Ze trekken weg in noordoostelijke richting. Even liggen Irak en Egypte aan de Vinkeveense Plassen. Wanneer de vrije vliegers aan het zicht zijn onttrokken, speuren we de oevers af van riet, elzenbosje en berk. Daar waadt de vijfde heilige ibis van die dag met voorzichtige, behoedzame passen door het ondiepe water. De bewegingen zijn elegant. Hij trekt zijn poot op, vouwt de zwarte tenen samen en doopt ze geluidloos in het moeras, alsof hij bang is het stille water te breken.

Botshol, Noordwest Utrecht. Te bereiken vanuit Abcoude en Vinkeveen. Niet toegankelijk van 1/4 tot 16/6. De dijk langs de Oude Waver biedt voldoende waarnemingsmogelijkheden. Inlichtingen: Bezoekerscentrum 's-Graveland, 035-6559911.