De Polen zijn moe van vijftien jaar hollen

Van een juichstemming over de toetreding tot de EU is in Polen – grootste nieuwe lidstaat – geen sprake. De Polen gaan er minder op vooruit dan gehoopt en of het vanaf nu beter gaat, is de vraag.

Hoe vier je een historische gebeurtenis? Niet, zeggen de twee dametjes op de Oude Markt in Warschau. Zij eten een ijsje, in de zon. Dat Polen nu lid is van de Europese Unie vinden ze niet zo bijzonder. ,,We moeten nog maar zien hoe alles uitpakt'', zegt de jongste. ,,Het is niet onze schuld dat Churchill, Roosevelt en Stalin Europa indertijd hebben opgedeeld'', zegt de oudste. Het koppel naast de dametjes eet ook ijs. ,,De uitbreiding laat ons koud'', zegt de jongen. Het meisje zegt niks.

Officieel viert Warschau feest. In de binnenstad staat een groot concertpodium. Gisterochtend was de Duitse president Johannes Rau te gast in het Poolse parlement. Zijn Poolse ambtgenoot, Aleksander Kwasniewski, hees vannacht met groot ceremonieel de Europese vlag. En vandaag is er in een kasteel een `Europees ontbijt', met ministers en een boel belangrijke mensen. Maar veel `gewone' Polen laten de feestvreugde aan zich voorbijgaan.

,,De mensen zijn moe na 15 jaar hollen'', zegt Maciej Klockiewicz, dierenarts, maar in de avonduren en weekenden barman van Piwiarnia Wiezyca, Bierhuis De Toren. ,,Veel Polen zijn er minder op vooruitgegaan dan gehoopt. En weet je wat het is met historische gebeurtenissen? We hebben er al zoveel voor onze kiezen gehad, vaak heel bloedige. Deze baart niet zoveel opzien.''

,,De Polen voelen geen doorbraak'', schreef weekblad Wprost deze week. Volgens het blad kan 1 mei 2004 niet worden vergeleken met 31 augustus 1980, toen de staking in de werf van Gdansk een onwaarschijnlijk akkoord tussen vakbond Solidariteit en het communistische regime opleverde, of met 4 juni 1989, toen de eerste min of meer vrije verkiezingen in Polen werden gehouden. ,,Het enthousiasme waarmee die gebeurtenissen gepaard gingen, ontbreekt nu.''

In Warschau is het feest rondom de uitbreiding deels verstoord door de economische topconferentie die hier de afgelopen drie dagen is gehouden: de – naar later bleek onterechte – angst voor demonstraties van antiglobalisten heeft veel Polen de hoofdstad uitgejaagd, voor een geforceerd weekendje uit. Maar het is vooral de angst voor wat komen gaat, die de stemming drukt.

Van alle Polen denkt 69 procent dat het land binnen de EU ,,erg zwak'' zal staan, blijkt uit een peiling van Wprost en dagblad Rzeczpospolita. Vandaag de dag zou 46 procent stemmen vóór toetreding tot de EU, vergeleken met 77 procent tijdens het referendum in juni vorig jaar. Het percentage nee-stemmers is nauwelijks gegroeid, 24 procent vergeleken met 22 procent vorig jaar, maar er zijn héél véél twijfelaars bijgekomen. De levensstandaard zal nog maar langzaam verbeteren en de prijzen zullen stijgen, zo wordt algemeen gevreesd.

De toetreding wordt ook nog eens overschaduwd door politieke crisis. Morgen, op 2 mei, treedt premier Leszek Miller af, een gebeurtenis die in de ogen van veel Polen meer een feest verdient dan de uitbreiding. Miller maakte al een maand geleden bekend dat hij aftreedt, na een muiterij in zijn partij. Maar hij wilde nog wel deelnemen aan het feest en de fotosessies rondom de uitbreiding. En dus heerst er al een maand politieke onzekerheid, juist op een moment dat Polen behoefte heeft aan daadkrachtig optreden, vooral in economische kwesties.

De premier ziet dat overigens heel anders: hij hield een week geleden op tv een afscheidstoespraak, waarin hij, in de beste communistische traditie, uitlegde dat Polen dankzij hem economisch in de lift zit en dat híj hiervoor zijn carrière op het spel heeft gezet. Het is dit soort politiek cynisme dat de Polen op de drempel van de EU extra bitter maakt. Ruim 80 procent van de Polen is ervan overtuigd dat het land in binnenlandse kwesties de verkeerde kant op gaat, zo bleek vorige week uit een opiniepeiling.

,,Het land is leeggeroofd'', zegt een van de dametjes op de oude markt. ,,De staatsbedrijven zijn gesaneerd en verkwanseld.'' De ander zegt: ,,De mensen die in de Sovjet-Unie zijn opgeleid, zitten er nu nog steeds.''

Er valt kortom weinig te vieren, op deze mooie historische dag.

,,Vrijheid is fantastisch'', zegt barman-dierenarts Klockiewicz, specialist in bier en in parasieten bij honden en katten. ,,Maar als het economisch verkeerd gaat, zal dat leiden tot een onvoorstelbare terugslag in de samenleving, tot verbittering. En dat kan ook voor Europa als geheel slecht uitpakken. De uitbreiding zal dan een boomerang blijken te zijn.''