Zuinige ruimtevaart

Volgens schema is vanmorgen de Sojoez-capsule met aan boord onder anderen de Nederlandse astronaut André Kuipers veilig teruggekeerd op aarde. De missie heeft elf dagen geduurd; de start vanaf Baikonoer en de landing in de steppe van Kazachstan verliepen nagenoeg vlekkeloos. Kuipers en zijn collega's hebben wetenschappelijke experimenten verricht en werk verzet voor het internationale ruimtestation ISS, een gezamenlijk project van de Verenigde Staten, Europa, Rusland en Japan. De bouw ervan ligt stil sinds de ramp met het Amerikaanse ruimteveer Columbia, in februari vorig jaar. Het bevoorraden en bemannen ervan gebeurt nu door de raketten die de Russen vanaf hun basis Baikonoer lanceren. Dit grote ruimtewerk kost meer dan 100 miljard dollar, waaraan ook Nederland zijn gewaardeerde bijdrage levert door deelname aan ESA (European Space Agency), de Europese tegenhanger van het Amerikaanse NASA.

Kuipers' ruimtereis was een publicitaire opsteker van de eerste orde voor de Nederlandse ruimtevaart. Politici feliciteerden hem live met de geslaagde lancering, wensten hem sterkte en deden het publiek even vergeten dat er wordt bezuinigd op het Nederlandse ruimtevaartbeleid. Voor deze speerpunt van innovatie, zo heeft het ministerie van Economische Zaken in opdracht van het kabinet aangekondigd, geldt namelijk een bezuiniging dit jaar van 1 miljoen euro, oplopend tot 10 miljoen euro structureel vanaf 2007. Op het totale ruimtevaartbudget voor de jaren 2003-2008 van 542 miljoen euro is dat veel geld. Er zijn ESA-deelnemers, ook kleinere, die meer in de ruimtevaart steken. De bezuiniging zal met name gevolgen hebben voor de Nederlandse deelname aan zogeheten optionele programma's van ESA – de onderdelen die niet verplicht zijn. Het laat zich raden dat navenant minder opdrachten naar kennisinstellingen en industrie zullen gaan. Het gekoketteer met Kuipers via de ruimtetelefoon is premier Balkenende en zijn minister van Economische Zaken Brinkhorst van harte gegund, maar de Nederlandse ruimtevaart en de innovatie in ons land zouden meer baat hebben bij het op z'n minst handhaven van het nogal bescheiden jaarbudget. De kritiek vanuit de Tweede Kamer op de dubbele houding van het kabinet in dezen was terecht.

Kuipers' aansprekende missie dwingt tot het helder formuleren van de Nederlandse ambities op ruimtevaartgebied. Wat wil Nederland ermee en hoeveel geld heeft het kabinet ervoor over? En als er bezuinigd moet worden, waarom dan? Ruimtevaart, en zeker bemande, roept altijd de vraag op wat `we er eigenlijk aan hebben'. Ruimtevaart verlegt de grenzen en dient daarmee de wetenschap; de afgeleiden ervan voor het dagelijks gebruik zijn talloos en commercieel vaak aantrekkelijk. Het Europese ruimtevaartagenschap werkt momenteel aan een concurrent – Galileo geheten – van het Amerikaanse plaatsbepalingssysteem via de ruimte, GPS. Een nuttige toepassing hiervan heet routeplanner en is tegenwoordig in veel auto's ingebouwd.

Een nieuwe generatie ruimtevaartuigen, scramjets genoemd, wordt door de NASA beproefd. ESA werkt aan een alternatief transportsysteem voor ruimtereizen, waarin de TU Delft participeert. Wie wil blijven meedoen, moet betalen. Als ergens geldt dat stilstand achteruitgang is, dan is het de ruimte wel.