Tango onder de Haagse kaasstolp

Hij woont al meer dan dertig jaar in het hart van zijn netwerk, op vijf minuten loopafstand van het Binnenhof en de nabijgelegen ministeries, de plaatsen waar zijn gewaardeerde slachtoffers als volksvertegenwoordiger, minister of ambtenaar werken. In de buurt ook van het perscentrum Nieuwspoort, en andere plaatsen voor de acquisitie van vertrouwelijk nieuws als de restaurants De Posthoorn en Le Bistroquet, dat (andere) journalisten soms spottend de Haagse bedrijfskantine van zijn krant noemden. Zijn stukken placht hij vroeger, geheel volgens het jongensboek over de journalistiek, met afgekloven ballpoint te schrijven op de achterkant van parlementair drukwerk dat uit de zijzak van zijn jasje stak. ,,De steno maakt er wel Nederlands van', riep hij dan, na een telefonade met zijn krant, die vaak ook het einde markeerde van de dagelijkse theetijd van deze meestal vrolijke workaholic. Zijn politieke slachtoffers volgt hij zó nauwgezet, hij is vaak ook zó goed geïnformeerd, dat leden van de Tweede Kamer hem ooit als beste parlementaire journalist kozen. De vochtige viering daarvan werd bezocht door ministers en oud-ministers van links en rechts, die hij – als het zo uitkwam – wel eens door zijn wringer gehaald had. Zij het die van links wat vaker dan die van rechts.

Die viering werd ook meebeleefd door een groepje argwanende oudere redacteuren van De Telegraaf, die het nogal gek vonden dat een van hen zó, als het ware door de vijand, werd geëerd. Kees Lunshof, de man over wie het hier gaat, was begin jaren zeventig als politiek verslaggever, als jongmaatje, in Den Haag immers aangekomen bij een krant die `het parlementaire' liefst door een populistische, zonodig ook een antiparlementaire, bril bekeek. ,,We willen mooi nieuws, het liefst zien wij die mensen met hun broek op hun enkels', aldus een oudere, allang vertrokken collega.

Deze Lunshof heeft in zijn dertig Haagse jaren dus aardig wat klaargemaakt. Hij was enerzijds begunstigd door de oplaag van zijn krant, een factor die politici van alle kleuren laten meewegen, anderzijds stopte hij een van de tradities en de gut-feelings van zijn krant afwijkende seriositeit in zijn werk. En nu heeft hij dan ook nog, inmiddels een senior onder de politieke commentatoren en lid van de hoofdredactie van zijn krant, een redelijk dik boek over zijn dertig Haagse jaren geschreven: Van polderen en polariseren. Die oudere collega's zouden opnieuw, zij het in veel gevallen postuum, het hoofd kunnen schudden.

`Van personen en periodes' had dat boek ook kunnen heten. Want de auteur geeft zijn verhalen structuur door ze te plaatsen in tijden van polarisatie, onder nood teruggekeerde politieke zakelijkheid, de paarse triomftocht van het oude poldermodel en de nieuwe overgangsperiode waarin Nederland zich volgens hem nu bevindt. Binnen die structuren hangt hij zijn verhalen op aan de oud-premiers Den Uyl, Van Agt, Lubbers, Kok, Balkenende en politieke fenomenen als Wiegel, Bolkestein en Fortuyn. Acht, elkaar daardoor af en toe wat overlappende hoofdstukken zijn zo ontstaan, steeds beginnend met een biografisch deel en steeds voorzien van een concluderend slot. Genuanceerd maar per saldo toch behoorlijk streng zijn die conclusies. Dat Lunshof in Lubbers de beste van dat rijtje ziet, verrast niet. Hij had een zó uitstekend contact met Lubbers in diens beste jaren als premier (1982-1989), dat hij wel werd aangemerkt als het `best geïnformeerde buitenlid van de CDA-fractie'. In zijn inleiding pleit Lunshof voor `enige afstand', maar ook weer niet te veel, tussen journalisten en politici. `Het is samen tangoën onder de kaasstolp', schrijft hij. Laten we zeggen, zonder posterieure kinnesinne, dat zijn tango's met Lubbers aardig wat lijf-aan-lijf-maten kenden.

Dat neemt niet weg dat hij voor de zwakheden van die recordpremier in jaren ook een open oog heeft. Voor de `eerste' Lubbers dan, die als jong minister in het kabinet-Den Uyl dingen liet gebeuren waarmee hij het eigenlijk oneens was. Die als fractieleider ('78-'82) zó waakte over de CDA-eenheid dat hij, na de `falende kabinetten-Den Uyl en -Van Agt', daarvoor zelfs de noodzakelijke financieel-economische sanering van Nederland traineerde. Tot de wal het schip keerde en Lubbers in 1982 `Ruud Shock' (Ruud II) werd. En vervolgens, tijdens zijn derde kabinet (1989-1994), ook in persoon Ruud III werd, verantwoordelijk voor het electorale echec van de door hemzelf aangewezen opvolger Brinkman.

Geen van de beschreven chefs slaagt volgens Lunshof in het aanwijzen van een goede opvolger. Op Den Uyl, van wie weinig heel blijft, volgt Kok uiteindelijk per toeval. Lubbers zelf, die al over een afscheid van de politiek nadenkt, volgt najaar 1978 eerst Aantjes op als fractieleider, wanneer deze plotseling moet vertrekken. Vier jaar later, wanneer hij weer zint op een politiek afscheid, wordt hij premier in plaats van Van Agt, die het wegens vermoeidheid opgeeft. Wiegel koos in Nijpels de verkeerde opvolger, Kok in Melkert, Bolkestein in Dijkstal. Volgens Lunshof konden de erflaters in de beide laatste gevallen vooraf weten dat hun opvolgers niet zouden slagen. Hij acht Kok en Bolkestein dan ook medeverantwoordelijk voor de zware nederlagen van de PvdA en de VVD in 2002.

Het boek leest makkelijk, soms iets te gemakkelijk. Aan anekdotes geen gebrek, het machtsspel van de politici, hun dubbele agenda's en achterliggende motieven, hebben Lunshofs scherpe aandacht dertig jaar gehad, dat is duidelijk. Een enkele keer vraag je je af of zij inderdaad steeds zo dachten als hij dacht dat ze dachten, maar dat scherpt de geest. Van polderen en polariseren had, leve die stenografen van De Telegraaf, best een betere eindredacteur mogen hebben. Die had bijvoorbeeld kunnen corrigeren in zinnen (pag. 100) waarin Haya van Someren `een nederlaag leidt' en misschien wel met `een coupe' bezig was om VVD-lijsttrekker te worden. Maar dat is geen zwaar verwijt aan iemand die tussen de chocoladeletters van zijn krant zijn eigen politieke broodletters al dertig jaar redelijk en interessant houdt.

Kees Lunshof: Van polderen en polariseren. Dertig jaar Nederlandse politiek. Bert Bakker, 319 blz. €19,95