Kamp Amersfoort

Deze krant plaatste op dinsdag 20 april een indrukwekkende foto op de voorpagina van de herdenking van kamp Amersfoort. De vorige dag was het namelijk 59 jaar geleden dat dit beruchte kamp door de Duitse bezetters aan het Nederlandse Rode Kruis was overgedragen, veertien dagen voor de definitieve bevrijding van ons land.

De beschrijving in het onderschrift ,,een strafkamp voor 35.000 gevangenen van de Sicherheitsdienst, die veelal na korte tijd in Duitsland tewerk werden gesteld'' klinkt schokkend laconiek als men weet dat hier vele honderden gevangenen zijn geëxecuteerd of als gevolg van ontbering en ziekte zijn gestorven. Talloze anderen zijn via Amersfoort doorgevoerd naar Duitse concentratiekampen en daar omgekomen.

Het grootste proces tegen illegale organisaties in de eerste periode van de bezetting vond in Amersfoort plaats: het leidde tot een honderdtal doodvonnissen op één dag. Onder de in Amersfoort vermoorden bevonden zich, om slechts enkelen te noemen, onder anderen de vroegere wethouder ven Amsterdam De Miranda, de revolutionair-socialistische voorman Henk Sneevliet en zelfs een groep sovjet-krijgsgevangenen. De toenmaals zeer bekende dominee Dirk Arie van den Bosch kwam er om, en de eminente pater Titus Brandsma overleefde zijn overbrenging naar Dachau slechts enkele weken.

Het beeld van de `Stenen Man', dat de foto in NRC Handelsblad terecht prominent in beeld heeft gebracht, is dan ook het beeld van een gevangene in het zicht van de dood. Amersfoort was het eerste (nood)kamp dat in Nederland door de SD naar het model van Duitse concentratiekampen was ingericht en, in steeds grotere aantallen, werd bevolkt door politieke gevangenen.

In januari 1943 werden zij overgebracht naar het intussen daartoe speciaal gebouwde kamp Vught. Amersfoort werd daarna voor een groot deel bevolkt door mannen en jongens die zich aan de gedwongen tewerkstelling in Duitsland hadden onttrokken en daarvoor gestraft werden.

Dat was, in de latere bezettingsjaren, de door NRC Handelsblad slecht begrepen relatie met ,,in Duitsland tewerkgesteld''.