In het oosten feesten de burgers, het westen confereert

Een continent viert feest, vannacht. Maar in de nieuwe lidstaten van de EU gaat het meer om echte volksfeesten dan in de oude lidstaten.

Vannacht breekt een continentaal feest los: overal in de Europese Unie wordt de uitbreiding met tien nieuwe leden uitbundig gevierd. Alleen al in Letland worden op `Europa-dag' 2300 feesten georganiseerd, variërend van galaconcerten en het plechtige hijsen van de EU- vlag in vijfhonderd steden en dorpen, tot kunstcompetities, sportmanifestaties, tentoonstellingen en natuurlijk vuurwerk.

Geen dignitaris die er vannacht niet bij is. De Ieren, EU-voorzitter, vieren `E-Day' met het hijsen van alle 25 vlaggen in de residentie van de president. Tien Ierse steden verwelkomen elk een nieuw lid: Cork verwelkomt Slowakije, Kilkenny Litouwen en Waterford Malta – met filmvertoningen, muziek en dans, kinderfestivals, barbecues, tentoonstellingen, straatmarkten, vuurwerk en poëziefestivals. Grenzen – de oude buitengrenzen van de EU – zijn speciale plekken om de uitbreiding te vieren. De presidenten van Italië, Oostenrijk en Slovenië vieren vannacht de uitbreiding op de grens van Slovenië en Karinthië, samen met euroscepticus en rechtsextremist Jörg Haider, gouverneur van de Oostenrijkse regio. Romano Prodi, voorzitter van de Europese Commissie, is in Nova Gorica ofwel Gorizia, de stad op de grens van Slovenië en Italië waar onlangs Europa's laatste Muur werd neergehaald. In Zittau, op het drielandenpunt van Duitsland, Tsjechië en Polen, komen morgenochtend de regeringsleiders Gerhard Schöder en Leszek Miller en de Tsjechische president Václav Klaus – ook hij een euroscepticus – bijeen en spreekt vanavond oud-kanselier Kohl. Oostenrijkers en Hongaren vieren feest op de grens in Schaditz en Hluboka, Oostenrijkers en Hongaren op die bij Eisenstadt, Tsjechen en Duitsers op die bij Selb, Duitsers en Polen op de grens bij Usedom. In en bij Sopron, bij de Hongaars-Oostenrijkse grens waar in 1989 het IJzeren Gordijn voor het eerst open ging, wordt de uitbereiding gevierd met klassieke en popmuziek door musici uit alle tien nieuwe lidstaten. Op grensovergangen van Tsjechië met Oostenrijk en Duitsland wordt met waterkanonnen en schijnwerpers een kunstmatige regenboog geschapen die het oude en het nieuwe Europa met elkaar verbindt. In het Poolse Lódz naaien padvinders al een tijd aan 's werelds grootste vlag van Europa: even groot als het centrale plein. In Boedapest wordt 's werelds grootste zandmeter als permanent monument van de uitbreiding onthuld en heeft de burgemeester iedereen opgeroepen zich symbolisch te ontdoen van het verleden door onnodige spullen te dumpen op het centrale Deák-plein.

De oude lidstaten, voor zover ze niet grenzen aan de nieuwe, vieren de uitbreiding vooral met reeksen conferenties, forums, seminars en debatten van en voor jongeren en zakenlieden. In de nieuwe lidstaten worden bij de feesten zoveel mogelijk burgers betrokken. Het gaat erom, de nieuwe partnerlanden in de Unie te leren kennen – hun muziek, hun producten, hun keuken, films, theater, hun literatuur. Europa gaat open. ,,Geboren in Ljubljana, studie in Londen, werk in Brussel. Waar is mijn thuis?'' is het motto van een `Europese Week van de Jeugd' in Slovenië. In Estland worden morgen een miljoen bomen geplant. De Litouwers steken vannacht om middernacht allemaal tegelijk het licht aan: Litouwen zal één keer vanuit de ruimte te zien zijn. De Vredeskoers – de wielerkoers die vroeger de DDR, Polen en Tsjechoslowakije aandeed – gaat dit jaar, op 8 mei, van start in Brussel, om via Duitsland en Polen in Praag te eindigen.

Sommige nieuwe lidstaten houden het rustig. Cyprus: een workshop van kunstenaars uit de 25 lidstaten in een bergdorp boven Limassol, een speciaal concert van een Russisch jeugdorkest en een ballet – dat is het. Ook Nederland viert, de dag na Koninginnedag, niet erg uitbundig. De feestelijkheden blijven beperkt tot een spotje in de STER-reclame, een lasershow in Den Haag, een fototentoonstelling – New Neighbours – in het stadhuis van Den Haag, een talkshow ('Europa is een vrouw') in De Balie in Amsterdam, zondag. Op 5 mei staan dertien bevrijdingsfestivals in het teken van het nieuwe Europa en een dag later moet De Balie veranderen in een groot terras waarop gebrainstormd wordt over Europa. Volgende week vrijdag worden ter gelegenheid van de uitbreiding nieuwe postzegels uitgebracht en een dag later planten de ambassadeurs van de EU-landen op het Malieveld in Den Haag elk een boom. De Raad van de EU viert feest met een vriendschappelijke galavoetbalwedstrijd op het terrein van RFC Evere in Brussel, tussen ploegen van vertegenwoordigers van de 25 lidstaten. ,,Zij die gewoonlijk om de tafel gaan zitten om over de toekomst van Europa te praten, zullen elkaar nu de bal betwisten'', heet het.

Dat is allemaal rustiger dan de vieringen in het Oosten. Hoewel: de Poolse bisschoppen – inmiddels van eurosceptisch tot euro-enthousiast bekeerd – hebben de beminde gelovigen gevraagd morgen te vasten, om hun solidariteit met de armen te tonen. Die heeft het Oosten in overvloed. En er is één hoofdstad – buiten de nieuwe EU – waar niks mag worden gevierd: in de Wit-Russiche hoofdstad Minsk. Een bescheiden feest van de ambassadeurs in Frankrijk en Duitsland, bedoeld om de goede wil van de EU jegens dit buurland van de nieuwe leden Polen, Litouwen en Letland te tonen, is door het regime van president Loekasjenko verboden.