Geraldine Chaplin over haar vader

`The Chaplin Collection' is een monument: de reeks dvd's bevat alle korte en lange, bekende en onbekende films van Charles Chaplin, aangevuld met unieke extra's en documentaires. Dochter Geraldine Chaplin zet zich in voor de herwaardering van haar vaders werk. ,,Ik heb de naam Chaplin altijd schaamteloos gebruikt.''

Geraldine Chaplin is klein en fragiel. Haar ogen heeft ze omrand met kohl, met onder elk ooglid een stipje als een zwarte traan – de schmink van een Pierrot. Ze werd geboren toen haar vader Charles vierenvijftig was en ze groeide op in het Zwitserse Corsier-sur-Vevey, bij Montreux. Daar had Chaplin zich gevestigd met zijn vrouw Oona O'Neill, de dochter van toneelschrijver Eugene O'Neill, sinds ze in 1952 uit de Verenigde Staten werden geweerd wegens vermeende linkse sympathieën. Chaplin stierf er in 1977.

Tegen de zin van haar vader verliet Geraldine op haar achttiende het huis om zelf actrice te worden; ze kreeg de rol van Tonya in Doctor Zhivago. Ze trouwde met de Spaanse filmregisseur Carlos Saura en bouwde vanuit Spanje een respectabele filmcarrière op; ze was onder meer te zien in Nashville van Robert Altman, in Les uns et les autres (Claude Lelouch, 1981) en in Almodóvars Hable con ella (2002). Tegenwoordig is ze getrouwd met een Chileen; met hem en haar tienerdochter doet ze Amsterdam aan.

Sinds de uitgave van Chaplins films op dvd fungeert ze als ambassadrice van het werk van haar vader. Deels doet ze dat uit schuldgevoel, zegt ze.

,,Toen in 1991 mijn moeder overleed, kwamen we allemaal samen in het ouderlijk huis. Er zijn er acht van ons, acht kinderen Chaplin. Op een groot aantal van mijn broers en zussen heb ik het niet begrepen en zij niet op mij. We hebben tien jaar gevochten over wat er met de films moest gebeuren – het was geen erfenis die je in acht porties kunt verdelen. In die tijd verdwenen de films van mijn vader van televisie en verdween zijn beeld uit het geheugen van de mensen. Toen kwam er gelukkig een mooi aanbod van het Franse filmbedrijf MK2, waarmee de hele familie akkoord kon gaan.''

Zelf had ze intussen schoon genoeg van het geruzie. Ze verkocht haar rechten aan haar zuster Josephine en doet alleen nog de promotie. ,,Onder mijn broers en zussen waren er die meenden dat de films alleen in kathedralen vertoond mochten worden, en ook alleen in de originele kopieën. Ik vond juist dat iedereen hem moest kunnen zien; dat betekent echt niet per definitie dat je hem uitlevert aan smakeloosheid. Nu, dankzij de dvd's is mijn vader gelukkig helemaal terug. Ik draai momenteel zelf een film in Savannah, Georgia. Toen daar in een universiteit The Great Dictator werd vertoond, was ik erbij. De meeste studenten hadden nooit van Chaplin gehoord, en ze vroegen zich af hoe dat kon. Welnu, dat is de schuld van zijn kinderen.''

Herinnert u zich uw vader in kleur of in zwart-wit?

,,In kleur natuurlijk. Zijn spierwitte haar en die scherpe, doordringende blauwe ogen – toen ik herinneringen begon op te slaan, was hij al zestig. Tegelijk kan ik me niet herinneren dat ik mijn vader niet kende in het zwart-wit van zijn films. Die werden thuis heel vaak vertoond, sowieso steeds als er gasten kwamen. Ik heb ze zo ongeveer uit de wieg gezien.''

Sinds wanneer kent u de biografie van uw vader?

,,Van zijn leven ben ik pas meer te weten gekomen sinds dit project, ik ben iemand die braaf zijn huiswerk doet. Maar daarnaast: ik ben nu zelf zestig en ik realiseer me hoe ongelooflijk zijn verhaal is. Mijn vader werd geboren in een sloppenwijk in Londen, in omstandigheden die we nu alleen kennen uit de Derde Wereld. Voor hij tien was had hij meer dronkenschap, armoede en ellende gezien dan de meeste westerlingen in hun hele leven. Vervolgens begon via de music hall en de beginnende filmindustrie zijn opmars. Tussen zijn 24ste en 27ste was hij de beroemdste man op aarde, een van de eerste echte wereldsterren.

,,Pas recentelijk, nadat ik al het oude werk weer terugzag op dvd, kwam ik erachter dat hij behalve een geniaal komiek ook een erg goed regisseur was; dat blijkt uit het teruggevonden materiaal. Neem A woman from Paris, over de decadentie in Europa, gemaakt in 1923. Die film is snel vergeten omdat hij er zelf niet in speelde, maar grootheden als Eisenstein en Ernst Lubitsch vonden het een meesterwerk. Ook Martin Scorsese spreekt zich er in de documentaire bij de dvd's lovend over uit. De manier waarop mijn vader Edna Purviance, zijn muze van toen, regisseerde was zo natuurlijk; je bespeurt niets van het toneelacteren dat je in jaren twintig-films meestal ziet. Hij liet de acteurs emoties tonen door ze te verbergen, zoals mensen dat in werkelijkheid ook doen. Heel modern.

,,Mijn vader speelde als regisseur alles voor. Toen hij in 1967 A Countess of Hong Kong maakte met Sophia Loren en Marlon Brando, speelde ik mee. Op de set was hij meer Sophia Loren dan Loren zelf. Ik heb dat later nooit meer meegemaakt met een regisseur, behalve misschien met Almodóvar. Die speelt ook de rollen voor: de intonatie en de gebaren, echt alles, en dat moet je dan precies nadoen.''

Wanneer realiseerde u zich dat u geen gewone vader had?

,,O, al vroeg. Ik heb het ook altijd schaamteloos gebruikt. Op school bijvoorbeeld. Dan was het van `als ik jouw huiswerk mag overschrijven, neem ik je mee naar huis om Charlie Chaplin te ontmoeten.'''

Uw vaders vele rampzalige affaires zijn legendarisch. Maar zijn huwelijk met uw moeder was goed, ondanks het leeftijdsverschil van dertig jaar. Wat was hun geheim?

,,Mijn vader heeft inderdaad een stoet van echtgenotes en vriendinnen versleten totdat hij mijn moeder tegenkwam. Zij was ongelooflijk volwassen voor haar leeftijd; haar relativeringsvermogen was groter dan het zijne. Hij had veel respect voor haar. Als hij iets maakte, liet hij het aan haar zien. Als ze het niet goed vond, begon hij te schreeuwen en te tieren, maar hij veranderde het wel. Die twee waren erg afhankelijk van elkaar. Ze flirtten ongelooflijk, ze waren als tieners achterin een auto. Mijn moeder is na zijn dood erg veranderd. Het is mijn overtuiging dat ze uiteindelijk gestorven is aan een gebroken hart.''

Was hij een strenge vader? Hij doet erg jolig op de vele familiefilmpjes die in de `extra's'zijn opgenomen.

,,Hij was streng. Heel preuts, werkelijk victoriaans. Als we met vakantie gingen sloot hij zijn dochters op in hun hotelkamer als hij zelf een dutje ging doen. Hij kende de gevaren die ons bedreigden omdat hij zelf altijd op heel jonge meisjes viel. En hij kreeg enorme woedeaanvallen als we met slechte rapporten thuiskwamen; een goede opleiding vond hij vreselijk belangrijk, juist omdat hij die zelf niet had. Het heeft hem gestoken dat niemand van ons de universiteit heeft gehaald. Mijn zoon studeert nu in Amerika. Ik denk vaak: daar zou hij trots op geweest zijn.''

Wat vond uw vader ervan dat zijn oudste dochter actrice werd?

,,Dat wilde hij dus helemaal niet. Hij dacht niet dat ik goed zou kunnen worden en hij dacht ook dat ik zijn naam misbruikte, wat ik natuurlijk ook deed. Na Doctor Zhivago werd ik weer opgenomen in de familie. Hij was blij voor me dat ik succes had, maar tot constructieve kritiek was hij niet in staat, hij kon niet objectief oordelen over zijn prachtige, acterende dochter. Terwijl hij voor zichzelf de meest onuitstaanbare perfectionist was, kwijlde hij eigenlijk bij alles wat zijn kinderen deden. Maar als wij The Great Dictator draaiden, zei hij: dat is geen goede film. Zag hij dan opeens iets wat hem beviel, dan lachte hij zo hard alsof iemand anders het gemaakt had en of hij het voor de eerste keer zag. Dan riep hij: `dat is goed! Dat is grappig!'''