Dreigende e-mails tegen PKN

Een groot deel van protestants Nederland gaat morgen op in één kerk: de PKN. Maar niet iedereen wil mee. Scheuringen lopen dwars door gemeentes.

Dominee van Estrik uit Goedereede moet zijn huis uit. Hij doet niet mee aan de nieuw te vormen Protestantse Kerk in Nederland (PKN), waarin op 1 mei de Gereformeerde Kerken, de Evangelisch-Lutherse Kerk en de Nederlandse Hervormde Kerk opgaan. ,,Omdat ik niet meega met de PKN en de kerkenraad in Goedereede wel, is vrij wonen voor mij voorbij. Over een half jaar moet ik volgens de synode mijn ambtswoning uit.''

Er zijn mensen in Goedereede die hem liefst helemaal weg zouden hebben, het dorp uit. ,,Ik heb een aanvraag ingediend voor een optie tot koop van een stuk grond in Goedereede. Over de post heb ik een kaart toe gestuurd gekregen met daarop een kerstman. Op de achterkant stond het woord `oprotten'. Zonder afzender. Behalve deze kaart heb ik andere onsmakelijke brieven met allerlei bedreigingen aan mijn adres gekregen. Dit is mensonwaardig en niet tot eer van de kerk en zijn Koning.''

De fusie tot de PKN, waartoe op in december werd besloten, is het resultaat van veertig jaar soebatten. De gescheidenheid van kerken moest een halt worden toegeroepen. Tijdens het Samen op Weg-proces, waarin de kerken al met elkaar samenwerkten, ontstond er steeds meer weerstand. Zo werd in 1996 het `Comité tot behoud van de Nederlandse Hervormde Kerk' opgericht. Meegaan met de PKN of niet, dat is de kwestie.

Het geval in Goedereede staat niet op zichzelf. Tal van dominees zijn bedreigd. In het Zeeuwse Arnemuiden werden drie wielbouten losgedraaid van de auto van domineesvrouw Goedvree. Sabotage. Dominee Goedvree gaat mee met de PKN en dat wordt in Arnemuiden niet door iedereen gewaardeerd: ,,Of dat vanwege mij en de fusie was, is door de politie niet bevestigd. Maar de spanning is in Arnemuiden zeer nadrukkelijk aanwezig. Ik heb anonieme dreigtelefoontjes gehad. Ik word op een nare manier behandeld. Mijn auto zat onder de eierstruif en mijn vrouw is onheus bejegend. Het beperkt zich tot een kleine groep die een sfeer van onveiligheid creëert. Dit is niet typerend voor de groep bezwaarden als geheel.''

Dominee Van Vlastuin uit Katwijk aan Zee, secretaris van het `Comité tot behoud van de Nederlandse Hervormde Kerk', doet lacherig over de bedreigingen, ook aan zijn adres. ,,Eens in de maand ontvang ik een brief met dreigende woorden. Maar in Katwijk hebben we tien deelgemeentes. Wil een familie niet mee met de PKN, dan kan ze naar twee deelgemeentes. De rest kan kiezen uit de andere acht. Dat werkt ontspannend.''

Volgens de kerkorde van de PKN kan men geen hervormde gemeente vormen of buiten de PKN hervormd blijven. Dat is onwettig en nietig. Slechts binnen de PKN is het mogelijk om hervormd te blijven, stelt de kerkorde.

Dominee Op 't Hof uit Nederhemert stapte samen met 65 gemeentes naar de rechter. De uitspraak zal moeten uitwijzen of zij het recht hebben om zelf te beslissen of zij toetreden tot de PKN. Op 't Hof laat in het Friesch Dagblad weten een langdurige juridische procedure te verwachten. Een procedure van één tot anderhalf jaar. De bezwaarde gemeentes gaan door tot de Hoge Raad. In Nederhemert wil niemand praten en is de fusie een netelige kwestie.

Dominee De Jong uit Windesheim (Zwolle) wil wel praten. Hij en zijn collega dominee De Fijter uit Kampen hebben er uiteindelijk voor gezorgd dat de Gereformeerde Bond zich niet meer verzet tegen het opgaan van de Hervormde Kerk in de PKN. Aanvankelijk waren De Jong en De Fijter tegen. ,,Onze uiteindelijke stemmen vóór kwamen niet onverwacht. We hebben al in een vroeg stadium de bezwaarden opgeroepen met toenaderingen te komen. Het moderamen van de Generale Synode is ons veel tegemoetgekomen.''

,,Dat wij mogen staan op artikel 10 van de hervormde kerkorde heeft ons doen besluiten voor de fusie te stemmen.'' Hierin worden de drie klassieke gereformeerde belijdenisgeschriften de grondslag van de kerk genoemd. ,,Samen met dominee De Fijter heb ik een lawine van onbegrip over me gekregen. Daarnaast heb ik heel negatieve, soms hatelijke e-mails gehad. Wat me diep raakt zijn mailtjes van mensen met wie ik me geestelijk verbonden voelde en die nu zeer afwijzend reageerden.''

De Fijter: ,,Ik ben voor verrader uitgemaakt. Dat heeft op de voorpagina van het Reformatorisch Dagblad gestaan. Door mijn eigen broeders ben ik moedermoordenaar en Judas genoemd. Een paar weken terug, op tweede paasdag, moest ik preken in IJsselmuiden. De dag ervoor werd ik gevraagd in te vallen. De mensen hadden er dus geen weet van dat ik kwam, want ik was niet als zodanig aangekondigd. Ik was net aan de dienst begonnen toen er ongeveer twintig mensen de kerk uit stapten. Tot diep in mijn ziel heeft me dat geraakt. Aan de andere kant staan de vele steunbetuigingen van mensen uit het hele land.''

De Gereformeerde Bond belegde een ambtsdragersdag, nadat de spanningen hoog waren opgelopen. Tijdens deze drie uur durende bijeenkomst in de Augustijnenkerk in Dordrecht werd veel gebeden tot God. De voorzitter van de bond, dominee Kamphuis, vroeg om sterkte voor ,,onze broeders waarbij het kruikje bijna leeg is''. Drs. P.J. Vergunst ging verder: ,,Onlusten brengen ons niet verder, ze gaan voorbij aan de notie van de kerk. Ik weet van ambtsdragers dat ze weken, maanden onder spanningen leven. Dagelijks heb ik predikanten aan de lijn die creatief hun gemeente bij elkaar proberen te houden. Ze weten er niet mee om te gaan. Dit dient de eenheid van gemeente niet.'' Kamphuis: ,,Geef de Heere de hand. Verhardt u niet, maar laat u leiden.''

Het orgaan van de Gereformeerde Bond, de Waarheidsvriend, benoemde de agressie die de fusie met zich meebrengt: ,,Het meest vinden we dit jammer vanwege de wijze waarop dit gebeurt: in veelal hard geformuleerde bewoordingen, soms dwars over een acceptgirokaart geschreven felle uitspraken, in brieven zonder groet en door middel van voortijdig beëindigde telefoongesprekken.''

Dr. B. Plaisier is algemeen secretaris van de Samen op Weg-kerken. Hij vindt dat de bezwaarde hervormden in de PKN een argument hebben gevonden om de kerk de rug toe te kunnen keren. De preses van de Samen op Weg-kerken, dominee Van der Plas, wil niet reageren op de spanningen en bedreigingen. Hij verwijst door naar het centraal orgaan van de Samen op Weg-kerken in Utrecht. Daar verklaart een voorlichter op de hoogte te zijn van de bedreigingen van de dominees. ,,Maar het ligt niet op onze weg daarop te reageren.'' Na lang aandringen: ,,Dit is natuurlijk te treurig voor woorden. Dit is niet goed, maar dacht je dat wij hiervoor verantwoordelijk zijn?''