De dag na de nacht is voor de boeren

Na jaren durfde Amsterdam weer een feest toe te staan, de nacht voor Koninginnedag. In 1996 liep het uit de hand, maar nu bleef het rustig. ,,Die ene keer in het jaar kunnen we best doorhalen.''

Een Koninginnedag zonder een voorafgaande koninginnenacht is als bier zonder alcohol. Na tien jaar heeft Amsterdam dit jaar, zij het schoorvoetend, de feestnacht in ere hersteld. Amsterdam zonder koninginnenacht kan niet, vindt Cletis Martine, een uit Curaçao afkomstige Amsterdammer. ,,Want de feestdag zelf is voor boeren.''

Zijn feestnacht is aan het begin van de avond gestart in de Pijp. Want wil je een echt Amsterdams feestje vieren, dan moet je daar beginnen, meent hij. Nu, tegen één uur, staat hij in de Paardenstraat, vlakbij het Rembrandtplein. Naast hem zingt zijn vriend Alvarez Hooi uit volle borst mee met de zangclub op een podium, `Sjonny, zing een liedje voor mij'. Dat is meteen ook een van de laatste nummers. Stipt om één uur verlaat de zangclub het podium en loopt de straat leeg.

In 1996 verbood toenmalig burgemeester Patijn de koninginnenacht, nadat het feest 's nachts uit de hand was gelopen. Op elke straathoek werd muziek gemaakt, wat voor grote overlast onder de bewoners van het centrum zorgde. De stad werd overspoeld door laveloze feestvierders die tot in de ochtend op straat bleven hangen en nacht en dag met alcohol verbonden. Door de enorme mensenmassa waren delen van de stad nauwelijks bereikbaar voor hulpdiensten.

Dit jaar is koninginnenacht terug. Op verzoek van de gemeenteraad heeft huidig burgemeester Cohen in november vorig jaar ingestemd met de terugkeer. Maar van harte ging het niet. Zo is een nachtelijke Vrijmarkt, een traditie in Utrecht, in Amsterdam uit den boze. Dat zou een chaos worden, aldus de burgemeester. Maar dit jaar mogen er voor het eerst wel weer buitenpodia staan, tot één uur, en cafés sluiten drie uur later, om vier uur. Drankverkoop door particulieren is verboden en de uren tussen vijf en acht 's ochtends gelden als `een afkoelperiode' in aanloop naar de dag.

Marc Schultheis heeft er helemaal geen moeite mee dat hij met zijn act – twaalf personen die een soort levende jukebox vormen – al om één uur moet opstappen. Morgen wacht weer een optreden. Hij denkt dat Amsterdam tijd nodig heeft om een echt feest weer toe te laten. Deze nacht zal daar volgens hem aan bijdragen. Zo heeft hij vanaf het podium tussen de menigte Cohen gezien en die ,,zag dat het goed was.''

Koninginnenacht betekent vooral heel veel lopen, stilstaan en weer verder lopen. Waarbij de stroom mensen de bestemming aangeeft. Die menselijke route voert met name langs de pleinen in de binnenstad. De feestvierders pendelen heen en weer tussen Het Rembrandtplein, de Jordaan en het Leidsplein en vullen de tijd met schreeuwen, bellen en vooral drinken. Omdat op straat geen alcohol te koop is, lopen opvallend veel jongeren met plastic literflessen, waarvan de inhoud zelden correspondeert met het het etiket.

,,Het alcoholgebruik op de openbare weg als vorm van feestvieren is kennelijk een doel op zichzelf geworden'', schreef burgemeester Patijn in '96 aan de gemeenteraad voordat hij de nacht verbood. Ook nu is de politie nog het meest bevreesd voor alcoholexcessen. Maar of die te voorkomen zijn? Eigenlijk moeten we controleren of cafés beschonken mensen niet van nog meer alcohol voorzien, zegt een agent. ,,Maar ja, er zijn zoveel regeltjes. Hoe kan ik zo'n café nou controleren?'', zegt hij, terwijl hij naar een stampvol café wijst. Zolang er niet téveel drank in de mensen zit, zal het wel goed gaan, verwacht hij.

Volgens Maarten Jansen, bedrijfsleider van café St James Gate, is vanavond een ,,proefavond''. Verloopt alles naar wens ,,niemand die overhoop wordt gestoken'' dan hoopt hij dat volgend jaar ook de Vrijmarkt terugkeert. Want, zegt hij, het straatbeeld mag wel wat gevarieerder en gezelliger. ,,Gewoon een vrijmarkt 's nachts. Kraampjes maken het een stuk gezelliger. En gewoon bier op straat. Die ene keer in het jaar kunnen we best doorhalen.'' Zo ziet hij geen verschil met een gewoon avondje stappen.

Want net als in het weekend zijn de feestvierders door het ontbreken van festiviteiten op straat aangewezen op de kroegen. Die zijn echter te klein voor alle bezoekers. Vanuit café Herengracht schalt tegen half drie housemuziek over de gracht. De klapdeuren staan open en de boxen zijn naar buiten gekeerd. Ruim honderd mensen staan te dansen op de straat. Om twee uur mag de muziek niet meer op straat klinken, maar de uitsmijter zegt dat het doorgaat zolang de politie niet langskomt. Dan stappen er twee agenten binnen. De boxen worden naar binnen gedraaid, door de dj weer naar buiten gedraaid en dan moeten de deuren dicht van de politie. Als die weg is, gaat binnen het volume omhoog. Desondanks is de straat voor de kroeg gauw leeg.

Om vier uur sluiten de kroegen. Langzaam stromen de straten leeg en beginnen de veegploegen hun werk. De politie haalt dronken vechtersbazen uit elkaar. Midden op straat liggen enkele schijnbaar levenloze lichamen, die door ambulances worden afgevoerd. Op een brug bij de Herengracht helpt een vrouw haar vriend de alcohol te boven te komen. Ze klopt hem bemoedigend op de rug. ,,Toe nou, ga nou kotsen.''