`Bij elk risico denk ik: wat is mijn fall back positie'

Na de ineenstorting van de nieuwe economie hebben veel ondernemingen een andere bestuursvoorzitter gekregen. Wie zijn ze? Hoe denken ze? Wat doen ze? Deze week: Sjoerd Vollebregt van Stork, de opvolger van Aad Veenman die naar de Nederlandse Spoorwegen ging.

Sjoerd Vollebregt (49) komt precies op het afgesproken tijdstip binnenlopen, hij zal precies een uur later weer weggaan. Zijn antwoorden zijn kort, en nog korter als de vragen persoonlijk zijn. Hij zit aan tafel in een kale vergaderkamer, op het hoofdkantoor van Stork in Naarden. Er is een thermoskan met koffie, er zijn flesjes water en verpakte koekjes.

U studeerde bedrijfseconomie. Waarom?

De persman van Stork, die bij het gesprek zit: ,,Zeg het maar eerlijk.'' Sjoerd Vollebregt: ,,Ik moest iets. Ik deed eerst elektrotechniek in Delft, maar dat beviel minder. Het ging wel erg de diepte in. En mijn doel was een managementfunctie in een bedrijf.''

Wat trok u daarin aan?

,,In een managementfunctie heb je invloed op wat er gebeurt. Je kunt iets veranderen. En als het niet lukt, weet je wie je het kunt verwijten.''

Waren er bedrijven of mensen die u als uw ideaal zag?

,,Het havenbedrijf trok me, door het internationale ervan. Ik had al jong veel van de wereld gezien, voor mij was het logisch om dat weer te zoeken.'' Sjoerd Vollebregt was wedstrijdzeiler, hij werd twee keer wereldkampioen. ,,Verder lees ik graag inside stories van bedrijven als Intel en Wal-Mart en Sony en Apple. En ik lees boeken over management. Maar dat is pas sinds mijn vijfendertigste. Ik doe het niet uit bewondering, meer om van te leren. Hoe pak je dit aan in die industrie, hoe in die industrie.''Rond uw vijfendertigste kreeg u de leiding over Intexo, en daar deed u een management buy-out, voor zakenmensen ongeveer het spannendste dat ze in hun carrière kunnen meemaken. Was dat waar u naar gestreefd had?

,,Een management buy-out is niet iets waar je naar moet streven, dat zeg ik vaak tegen mensen die net met hun carrière begonnen zijn. Het moet op je weg komen. En dan is het fantastisch, dat wel. Je werkt verschrikkelijk hard, je moet het allemaal zelf doen, maar de focus is volstrekt duidelijk. En al vrij vlot werd zichtbaar dat het bedrijf goed winstgevend te maken was.''

Nadat u uw belang verkocht had, was u rijk genoeg om nooit meer te hoeven werken.

,,Het is heel prettig om financieel zelfstandig te zijn. Je hoeft alleen nog maar te doen wat je graag doet. In mijn geval is dat dus toch weer een bedrijf leiden.'' Hij lacht. ,,Voorheen zat ik alleen nog maar in het vliegtuig. 's Zondags weg, 's zaterdags thuis. Jagen, jagen, jagen. Ik had te maken met Aziaten, met Europeanen, met Zuid-Amerikanen, en dat was heel leuk en heel interessant. Maar fysiek was het roofbouw. Van het ene op het andere moment besloot ik dat het mooi was geweest. Zo ben ik ook ooit met zeilen gestopt.''

Had u een plan?

,,Niets concreets. Ik ben thuis bomen gaan omzagen en het huis gaan verbouwen. Aan de ene kant dacht ik: ik ga nooit meer werken. Aan de andere kant werd het na een bepaalde periode toch weer een commissariaat hier, een adviseurschap daar. Ik hield me bezig met investeringen. De luxe was dat niets hoefde.''

Is dat luxe, om niets meer te hoeven?

,,Je vermorst veel tijd, dat wel. Maar ik zag eindelijk mijn gezin weer eens, en dan weet je wat je al die jaren gemist heb.'' Sjoerd Vollebregt heeft drie kinderen, ze zijn nu 17, 15 en 11. ,,Je brengt ze eens naar school, je zit ze eens achter de vodden met hun huiswerk. Ik ben alleen niet gaan golfen. En na een bepaalde periode ging ik toch weer om me heen kijken. Mijn oud-collega's hadden me gewaarschuwd. Ze hadden gezegd dat 46 te jong was om alleen nog gras te gaan maaien.''

En toen?

,,Toen belde Egon Zehnder.'' Dat is een bemiddelingsbureau voor topmanagers. ,,Het ging om Stork. Mijn profiel stond haaks op wat bij Stork gewoon was. Ik had geen technische achtergrond, ik had in mijn werk nooit met de overheid te maken gehad. Ik kende Stork nauwelijks, ook niet als belegger.'' Stork levert systemen, onderdelen en technische diensten voor de textielindustrie en de grafische industrie, de pluimveeverwerking en de industrie voor convenience food. Stork levert ook onderdelen en technische diensten voor de lucht- en ruimtevaart. Dat is iets anders dan internationale logistiek. Sjoerd Vollebregt: ,,Maar men zocht ook iets anders. Men zocht echt iets nieuws. Men zei: financieel gaat het minder met het bedrijf, er moeten keuzes gemaakt worden. Er moet een frisse wind doorheen.''

Waar begon u mee?

,,Ik had vooraf bedacht wat ik het eerst zou gaan aanpakken. Er waren drie winstwaarschuwingen geweest, dat is voor alles en iedereen slecht. Ik dacht: financieel herstel is het belangrijkste. Daarna: de juiste man op de juiste plaats. En daarna: welke activiteiten gaan we houden en wat gaan we afstoten. Die drie dingen dus, heel beperkt. Het is de 20/80-regel. Pak de 20 procent met veel effect goed aan, laat de rest wachten. Ik kom uit een industrie waar de wereld steeds heel snel verandert. Ik heb geleerd dat de grootste fout die je kunt maken is: alles tegelijk willen doen en alles goed willen doen. Uiteindelijk doe je niks.''

Hoe werd er binnen Stork op u gereageerd?

,,Prima. Verbluffend snel al.'' Hij zwijgt even en praat verder in de eerste persoon meervoud: ,,We zaten in de hoek waar de klappen vielen, en lang niet altijd terecht. Dus ik zei: dat

moeten we eerst zien te keren. Ik stuurde strikt op financiële criteria. De noodzaak daarvan werd goed begrepen.''

Is het een nadeel dat u geen technische achtergrond hebt?

Eerder in het gesprek zei Sjoerd Vollebregt dat hij mensen die een technische studie aankunnen aanraadt die te gaan doen, ook als ze later leiding willen gaan geven. ,,Technische kennis wordt steeds schaarser.'' Nu zegt hij niet dat hij die kennis zelf mist. Hij zegt: ,,De beoordeling van risico's van nieuwe projecten leg ik eerst voor aan de mensen die er inhoudelijk verstand van hebben. Weinig is zo erg als achteraf vaststellen: ik hád het kunnen weten. Je moet alle risico's proberen te kennen, en je moet je bij elk risico afvragen: stel dat dit gebeurt, wat is dan mijn fall back positie?''

Heeft u de boeken over Ahold en Enron en Worldcom gelezen?

,,Nee. Ik lees nu vooral over de investeringshuizen en de banken. Daar is ook veel gebeurd dat niet had moeten gebeuren.''

Wat is er volgens u de laatste jaren misgegaan?

,,Risico's werden onderschat, eigen capaciteiten werden overschat. En het onderscheid tussen de belangen van het individu en die van de onderneming liepen door elkaar.''

Dus u...

,,Ik stel de gezondheid van de onderneming centraal. Ik neem niet te grote risico's. Bij twijfel niet inhalen. Ik ben altijd alert op wat de partijen rond een onderneming zeggen, als ze daarmee geld verdienen aan die onderneming.''

Wie bedoelt u?

,,In elk geval ook de adviseurs, de bankiers. Veel van hen hebben in de tweede helft van de jaren negentig zeer veel geld verdiend, en er is zeer veel fout gegaan. De belangen moeten echt parallel blijven lopen.''

Adviseurs en bankiers verdienen nog steeds zeer veel.

,,Daarom blijf ik alert.''

Wie is uw grootste criticus?

,,Dat ben ikzelf. Ik rij iedere dag vanuit België over de parkeerplaats Nederland naar Naarden. Ik heb tijd genoeg om na te denken. Als er dingen fout zijn gegaan die ik had kunnen voorzien, kan ik daar dagenlang over zitten mokken.''

Na het gesprek, als hij al bijna de deur uit is, zegt hij dat hij soms terugverlangt naar de tijd dat hij niet bij een beursgenoteerde onderneming werkte. ,,Niks tegen de wereld zeggen, in stilte het spel spelen. En als je succes hebt, zijn je concurrenten de eersten die het weten.''

Dit is het derde deel van de interviewserie `Wisseling van de wacht'. Eerdere delen verschenen op 16 en 22 april en zijn te lezen op www.nrc.nl.