Leven met terreur

Een sterke terreurdreiging doet beroep op de levenskunst van de burgers. Zij moeten de waarschuwingen van de AIVD gisteren over mogelijke terreur niet in de wind slaan, maar terroristen mogen er ook niet in slagen heel Europa door een enkele aanslag in Madrid te intimideren en te ontwrichten. Het is aan de samenleving om de terroristen niet hun zin te geven. Directeur Van Hulst van de AIVD wees op de tegenspraak dat ,,het voorkomen van aanslagen en zelfmoordaanslagen voor terroristen juist een inspiratiebron kan zijn om door te gaan''. De revolutionair Trotski wist dat overreacties van de autoriteiten bijdragen aan het succes van terreur. Terreurbestrijding – door goed politiewerk en spionage – moet dus niet al te zichtbaar zijn en gewone maatschappelijke activiteiten en vrijheden mogen er niet voor wijken.

Terreur is een van de vele dagelijkse risico's en die risico's zijn beperkt. Een enkele aanslag kan een groot aantal doden veroorzaken, maar er zijn veel grotere doodsdreigingen, verkeersongelukken bijvoorbeeld. Volgens de annalen van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken is het aantal doden per terreuraanslag weliswaar sinds 2001 toegenomen, maar het totaal aantal incidenten neemt al jaren af, ondanks de activiteiten van moslimterroristen die gemakshalve als lid van die ene organisatie Al-Qaeda worden aangeduid. Maar Osama bin Laden trekt niet als almachtige aan de touwtjes.

Joseph Conrad schreef al in 1907 in zijn knappe terreur-psychologische roman The Secret Agent dat ,,om enig effect te sorteren op de publieke opinie een bomaanslag verder moet gaan dan het doel van wraak of terrorisme. Het moet zuiver destructief zijn.'' Maar een schijnbaar onbegrensde daad van een groepje samenzweerders vindt altijd zijn grenzen in de coherentie van de samenleving.

Die coherentie bestaat ook uit de onderlinge banden tussen burgers, waarbij in het oog moet worden gehouden dat moslims net zo goed terreurslachtoffer kunnen zijn als alle anderen. Overheden en burgers moeten er dus alles aan doen om te voorkomen dat terroristen erin slagen een wig te drijven tussen moslims en andere Europese burgers. Waakzaamheid betekent niet dat alle moslims als potentiële terroristen moeten worden beschouwd. Moslims kunnen net als alle andere burgers helpen bij de bestrijding van de terreur. Ze moeten niet apart worden gezet, zodat ze redenen zien om loyaal te zijn aan de Europese samenlevingen.

Er zijn genoeg voorbeelden van samenlevingen die ondanks gruwelijke terreuraanslagen gewoon hun gang bleven gaan. Britten en Fransen die ondanks aanslagen de metro zijn blijven nemen, ook al slaan ze wel meteen alarm als ze een verdacht pakje zien. Dankzij de stoïcijnse houding van de Britse burgers is de regering van Londen erin geslaagd de terreuraanslagen van de IRA uit te zitten en een einde te maken aan de godsdienstoorlog in Noord-Ierland. Behalve politiewerk is er uithoudingsvermogen vereist voor terreurbestrijding. Het dagelijkse leven gaat door.