`De nieuwe rijken geven graag aan cultuur'

Voor eind juni moet het Stedelijk Museum minimaal twintig miljoen euro te hebben gevonden bij bedrijven en particulieren. Vijftien miljoen is ,,in de tas'', zegt bankier Rijkman Groenink, voorzitter van de Raad van Toezicht.

Dit voorjaar is het seizoen van de waarheid voor het Stedelijk Museum. In juni moet de stichting die fondsen werft voor de verbouwing en uitbreiding 20 miljoen euro binnen hebben. Dat bedrag heeft de gemeente als voorwaarde gesteld voor een extra bijdrage van 10 miljoen. Deze week is de Europese aanbesteding voor een nieuwe architect gedaan en over tien dagen begint de zoektocht naar de opvolger van directeur Rudi Fuchs. Ondertussen wordt het TPG-gebouw naast het Amsterdamse Centraal Station in alle haast voor 1,5 miljoen euro verbouwd, zodat daar half mei drie exposities kunnen openen.

De stichting die half januari werd opgericht om geld binnen te halen, ligt ,,op schema'', zegt Rijkman Groenink, bestuursvoorzitter van ABN Amro. Hij leidt de Raad van Toezicht van het Stedelijk Museum, die tevens de verzelfstandiging van begeleidt en later het stichtingsbestuur zal vormen. Hij zit ook in het bestuur van de stichting die onder leiding van Morris Tabaksblat en Cor van Zadelhoff fondsen werft. ,,We hebben aanzienlijke bedragen in de tas. Aan harde afspraken en mondelinge toezeggingen hebben we in de buurt van de 15 miljoen. Ons streefbedrag ligt overigens hoger dan 20 miljoen, want we willen kunnen reageren op onvoorziene uitgaven.''

Maakten de strubbelingen over een mogelijke verhuizing naar de Zuidas en het afzeggen van architect Siza de kandidaat-gevers niet huiverig? ,,Dat is al weer een jaar geleden. De verzelfstandiging en de verhuizing werden na het rapport direct door de gemeente opgepakt. Dat getuigde van een grote vitaliteit. Ook de zaak-Siza is elegant opgelost. Van een slechte naam van het Stedelijk heb ik dan ook niets gemerkt. Integendeel. Men is enthousiast.''

Het echte probleem is dat het klimaat voor fondsenwerving ongunstig is, aldus Groenink. ,,Nu de overheid terugtreedt en de economie in een dip zit, heeft elk bouwplan en elk project geld tekort. En iedereen klopt vervolgens aan bij dezelfde twintig à dertig grootste bedrijven in Nederland. Die kunnen niet alles steunen, dus dat helpt ons niet. Gelukkig blijken vermogende particulieren gulle gevers, die veel belangstelling hebben voor het Stedelijk.''

Dat is verrassend, want Nederland heeft geen cultuur van privé-personen die geld schenken of optreden als mecenas. ,,Ik bespeur daar een zekere kentering in. De nieuwe rijken, ondernemers die de afgelopen jaren zeer grote vermogens hebben vergaard, raken gevoelig voor het appèl dat de samenleving ook op hen doet. Al weten ze soms niets van cultuur, ze begrijpen wel het belang van een Stedelijk Museum dat aansluiting bij de wereldtop wil houden. Wat dat betreft is de cirkel rond en zijn we terug bij de bouw van grote privaat gefinancierde cultuurhuizen in de negentiende eeuw, zoals het Concertgebouw, Carré en het Stedelijk zelf. Dat bundelen van daadkracht en creativiteit van de oude en nieuwe rijken vind je terug bij mensen als Cor van Zadelhoff en Joop van den Ende, die hun netwerken, hun geld en hun ideeën inbrengen.''

Hoe haal je de onwetende rijke over tot een schenking? ,,Tot het programma hoort een rondleiding in het nu verlaten museum. Dan kunnen ze zien hoeveel er moet gebeuren.'' Iedereen wordt zo droevig gemaakt dat ze ter plekke geld toezeggen? Groenink, schertsend: ,,Jaja, we laten ze struikelen over de gaten in het tapijt en er is ongedierte uitgezet om de ruimte zo desolaat mogelijk te maken.''

Alle leden van de stichting geven rondleidingen, behalve Groenink zelf. ,,Ik heb van mijn lijstje mensen nog geen nee gehoord. Al moet ik nog flink lubben, want er is een grote groep aarzelaars.'' Krijgt de fondsenwerver zijn kennisen nog wel aan de lijn? ,,Moeilijk. Mensen zijn als de dood voor een telefoontje van mij.''

Voor wie dat wil, kan een gift ook een tegenprestatie van het museum inhouden. Afhankelijk van de hoogte van het bedrag kan men naamsvermelding, toegang tot het museum of toegang tot activiteiten krijgen. ,,Het is geen koehandel. We vragen te geven om niet, maar hebben respect voor ieders wensen, ook voor iemand die het leuk vindt als zijn kleinkinderen later de naam van opa op de gevel zien staan.'' De kleine man wordt niet vergeten. ,,We benaderen honderden mensen en bedrijven. Wie wil, kan ook tien euro geven. Jaren geleden kon je bij de actie `Houd Daf op de weg' een tientje geven. Iedereen gaf gul. Dat zou Nederland nu weer moeten doen: houd het Stedelijk van de straat!''

Op de vraag of ABN Amro ook gaat bijdragen kan de bestuursvoorzitter geen antwoord geven ,,Er is nog geen uitsluitsel over gegeven en ik mag me daar niet mee bemoeien.'' Maar zullen zijn ondergeschikten hun baas niet graag een plezier doen? ,,Nou, er is geen please-the-boss-cultuur bij ons, al heb ik goede hoop dat de bank besluit om wel wat te doen.''