`Compleet bedrijf sneller, sterker en meer waard'

Minister Brinkhorst wil de elektriciteits- en gasnetten afsplitsen van de Nederlandse energiebedrijven. Maar gemeenten en provincies, de eigenaren, hebben grote bezwaren tegen het kabinetsvoorstel. ,,Het schaadt onze onderhandelingspositie.''

,,Wat heb ik te maken met windmolenparken in China? Of met elektriciteitsnetten in Flevoland?'' De Friese gedeputeerde Jan Ploeg weet het antwoord wel: niets. ,,Ik ben er voor de belangen van Friesland. Vandaar dat wij al in 2000 hebben gezegd: wij horen hier niet meer bij.''

Ploeg (CDA) beheert het belang van 12,6 procent dat de provincie Friesland in energiebedrijf Nuon heeft. Nuon is net als de concurrenten Essent en Eneco ontstaan uit een samenvoeging van tal van plaatselijke gas- en elektriciteitsbedrijven. Maar het bedrijf is de provincie allang ontgroeid en investeerde de afgelopen jaren in energieproductie tot ver buiten de Nederlandse grenzen. En door de rechtsvorm bij Nuon, een structuurvennootschap, hebben de aandeelhouders nauwelijks invloed op het beleid. Daarom besloot de provincie in 2000 om eruit te stappen zodra de gelegenheid zich voordoet.

Die kans is er nu. Een maand geleden maakte minister Brinkhorst (Economische Zaken) bekend dat de energiebedrijven uiterlijk op 1 januari 2007 afstand moeten hebben gedaan van hun gas- en elektriciteitsnetten. De productie en verkoop van energie moeten volgens hem niet in dezelfde handen zijn als het netbeheer. Op een onafhankelijk netwerk hebben alle aanbieders gelijke kansen.

De provincies en gemeenten kunnen na de splitsing een deel van hun aandelenbezit te gelde maken. Maar de aandelen in de regionale netten – die ongeveer 18 miljard euro waard zijn – mogen ze de komende jaren slechts voor een beperkt deel verkopen. Aan banken en institutionele beleggers, maar in geen geval aan buitenlandse energiebdrijven.

Ploeg vindt Brinkhorsts plan ,,niet ideaal'', maar beschouwt het als een ,,voldongen feit'', gezien de steun voor de plannen in de Tweede Kamer. Een bestemming voor het geld heeft hij al: de vurig gewenste Zuiderzeelijn, de snelle treinverbinding die Friesland dichter bij de Randstad moet brengen.

Andere grote aandeelhouders zijn – om verschillende redenen – aanzienlijk kritischer over de plannen die de minister met de energiebedrijven heeft. De Rotterdamse wethouder Janssens (VVD) vertegenwoordigt de aandeelhouders van Eneco. Zij zijn ontevreden over het voorstel, om te beginnen over de splitsing zelf. ,,Wij willen dat de bedrijven intact blijven'', zegt Janssens' woordvoerder. ,,Zo'n bedrijf kan sneller opereren, staat sterker tegenover concurrenten en is voor aandeelhouders meer waard.''

Eneco kan wat de aandeelhouders betreft best worden geprivatiseerd, hetzij door verkoop aan een concurrent, hetzij door een beursgang. Maar minister Brinkhorst wil de netten minimaal tot 2007 in publieke handen houden. Bang dat privatisering problemen oplevert, zoals bij de Nederlandse Spoorwegen, zijn de aandeelhouders niet. ,,Energie en spoorwegen zijn totaal niet te vergelijken. Met goed toezicht is vrije, eerlijke concurrentie best te realiseren.''

Als de splitsing toch doorgaat, willen de Eneco-aandeelhouders zich sneller uit het bedrijf kunnen terugtrekken dan in het kabinetsvoorstel is voorzien. Het rijk zou dan alle aandelen in de hoog- en laagspanningsnetten, driekwart van de totale waarde van de bedrijven, moeten overnemen. ,,Onze inzet is om zo snel mogelijk van de aandelen af te komen'', zegt de woordvoerder. ,,Aandelen bezitten in een bedrijf waarin we geen inspraak hebben, is niet in ons belang.''

De grootste Nuon-aandeelhouders zijn verdeeld. Friesland en Amsterdam zijn vóór, maar dat geldt niet voor Noord-Holland en Gelderland. Die laatste provincie is met 44,4 procent de grootste aandeelhouder. Het Gelderse college van Gedeputeerde Staten was aanvankelijk zeer geporteerd voor de plannen, maar kwam daarover hard in aanvaring met de eigen fracties in de Provinciale Staten. PvdA, CDA, VVD en SGP namen op 31 maart een motie aan waarin zij het college terugfloten en zich tegen splitsing van Nuon uitspraken.

,,Brinkhorst levert de energiebedrijven voor een appel en een ei uit aan het buitenland. Dat is niet in het belang van de burger'', zegt CDA-fractievoorzitter De Vries van het Gelderse college. Het CDA is ook tegen privatisering van Nuon. ,,Energie is een eerste levensbehoefte. Die willen we niet aan de vrije markt overlaten'', zegt De Vries, die toegeeft dat coalitiegenoot VVD hierin ,,liberaler'' is.

Het Noord-Hollandse college heeft dezelfde bezwaren tegen de splitsing, maar is niet tegen privatisering van de energiebedrijven, mits er goed toezicht is van de overheid op het netbeheer en vrije concurrentie tussen de energiebedrijven. Ook de energietoezichthouder DTe, een dienst van het ministerie van Economische Zaken, ziet dit als een ,,alternatief'' voor splitsing. De DTe neemt hiermee een gematigder standpunt in dan de `eigen' minister.

De felste tegenstander van de splitsing van de energiebedrijven is Noord-Brabant, met 30,8 procent de grootste aandeelhouder van Essent. Gedeputeerde Hoes (VVD), tevens voorzitter van de Essent-aandeelhouders, vindt het ,,onbegrijpelijk dat de Tweede Kamer zo kritiekloos achter Brinkhorst aanloopt. Er is op dit moment geen enkele reden voor zo'n ingrijpende beslissing.''

Hoes maakt zich ook zorgen over de waarde van het aandelenpakket. ,,De specialisten spreken elkaar op dit gebied tegen. Ik wil een analyse die hierover duidelijkheid schept. Als wij er inderdaad op achteruitgaan, dan willen wij dat verhalen op de minister.'' Ten slotte maakt hij bezwaar tegen de beperking aan het aantal partijen waarmee de provincies in zee mogen gaan. ,,Dat schaadt onze onderhandelingspositie.''

De Essent-aandeelhouders gaan op 11 mei samen met de aandeelhouders van Nuon en Eneco met Brinkhorst praten over de plannen. Confrontaties vermijden en ,,in gesprek blijven met de minister'' is voor alle partijen het credo. ,,Met juridische procedures schiet niemand wat op'', zegt Hoes. ,,Maar als wij de rekening moeten betalen van de splitsing van de energiebedrijven, stappen we desnoods naar het Europese Hof van Justitie.''