Wij Polen zijn ook bang voor jullie!

Wees voorzichtig met valse meningen over de naties achter het voormalige IJzeren Gordijn. Oost-Europeanen zijn geen wilde, onbeschaafde kudde, loerend op jullie welverdiende rijkdom, stelt Marta Knoch.

Goedemorgen, Nederland, ik kom eraan! Ik maak bij jou angsten los en schep wantrouwen. Misschien komt het doordat ik bijna vijf keer groter ben dan jij en nog steeds geen goede kans heb gehad om mijn ware gezicht te tonen. Ik ben niet zo vreselijk en onvoorspelbaar als jouw landgenoten wel denken, maar ook niet zo bijzonder en geweldig als mijn landgenoten mij zouden willen zien. Ik wil jou, burger van het Koninkrijk der Nederlanden, een leerzame reis aanbieden. De enige inspanning die ik van je vraag is om je bagage, die uitpuilt van de vooroordelen, stereotypen en argwaan, aan de kant te zetten.

Ik heet Polen. Op 1 mei word ik lid van jouw respectabele Europese familie. Ik vind het jammer dat jij niet zo'n beste mening hebt over mijn burgers. Ik weet dat je de Poolse mensen associeert met diefstal, geslepenheid, werkloosheid en armoede. Ik weet dat je bang bent voor onze goedkope arbeiders en vooral voor degenen die misbruik willen maken van het Nederlandse sociale zekerheidsstelsel.

Helaas heeft ieder land een bepaald percentage van zulke `zwarte schapen', maar die zijn niet in de meerderheid. Ondertussen wordt een werkelijk beeld van Polen doeltreffend misvormd door een tekort aan informatie en daardoor ontstaan onrechtvaardige vooroordelen en generaliseringen.

Algemene angst nummer 1: Holland zal worden overspoeld door goedkope, Poolse arbeiders. Het land van molens en tulpen kan met al zijn rijkdom en mogelijkheden aantrekkelijk zijn, maar de Polen zijn echt niet zo mobiel en wanhopig als de krantenkoppen luiden. Velen zouden nooit kiezen voor een langere scheiding van hun gezin of hun niet al te best betaalde banen opgeven om een paar extra euro te gaan verdienen in een vreemd land. West-Europa is voor Polen niet meer `het land van melk en honing'.

Wie komen er dan wel naar Holland? De Nederlandse boerderijen zullen het meest bezocht worden door de Poolse studenten. Zij spreken vreemde talen, zijn ondernemend en klaar om de zware omstandigheden te verdragen om daarna hun verdiende geld in Amsterdam te spenderen. De meerderheid die droomt van een beter leven en een goede baan in het buitenland, zal eerst veel moeten investeren in de juiste start. Voor de meeste Polen, die over het algemeen geen spaargeld bezitten, is deze financiële barrière niet te overbruggen.

Natuurlijk zullen er genoeg moedige, vastbesloten mensen pogingen ondernemen om een plaats op de Nederlandse markt te bemachtigen. Maar is deze laaggeschoolde arbeidersmassa, zonder talenkennis, een echte bedreiging voor de plaatselijke werkgelegenheid? Hun grootste troef is juist hun goedkope prijs. Juist het verbod op legaal werken zal de aantrekkelijkheid van de doorsnee `Kowalski' uit Polen verhogen. Want als hij geen rechten heeft, heeft hij ook geen plichten. Wanneer hij in Nederland belasting moet betalen, valt zijn `Holland dream' in duigen en zou dit de voorspelde invasie uit het Oosten wel eens kunnen belemmeren.

Laten we die potentiële massa uit Polen eens van dichtbij bekijken. Misschien moeten we bang zijn voor Poolse schoonmaaksters die de Nederlandse huizen laten blinken? Maar als iemand van mening is dat de Nederlandse huishoudhulp beter is dan de Poolse, dan zal de invasie van Poolse vrouwen dit niet veranderen. En welke schade brengt de Poolse bouwvakker toe aan de Nederlandse economie, als hij belasting zou betalen en hiermee een bijdrage levert aan de plaatselijke conjunctuur? Niemand kan meneer van Dijk dwingen om werk aan een Pool te geven als hij merkt dat zijn Nederlandse werknemer beter is. De invasie van Poolse metselaars zal de keuzevrijheid heus niet aantasten. Dat is juist de kern van de zaak: een bredere opening van de arbeidsmarkt leidt tot meer keuzemogelijkheden. Niemand zal een knoeier aanstellen, omdat hij goedkoop is. Misschien kan de aanvoer van `vers bloed' uit de nieuwe EU-lidstaten juist leiden tot verbetering van de landelijke dienstverlening en zo dwingen tot de verlaging van de prijzen?

Algemene angst nummer 2: Polen loeren op de Nederlandse uitkeringen. Ik ben het ermee eens dat de verleiding om misbruik te maken van de Nederlandse sociale zorg een aantrekkelijk doel kan zijn voor een deel van de mensen. Maar het medicijn is eenvoudig: duidelijke en consequente wetgeving die precies bepaalt wie, en onder welke voorwaarden, gebruik kan maken van de Nederlandse staat. Wij Polen weten dat wij, als een groot land, geassocieerd worden met grote problemen. Jullie Nederlanders hebben het recht om jullie twijfels te uiten en alles te doen om de eventuele schade, die aangericht kan worden door Poolse burgers, te voorkomen. Maar wees voorzichtig met de valse meningen over de naties achter het voormalige IJzeren Gordijn. Wij zijn geen wilde, onbeschaafde kudde, loerend op jullie welverdiende rijkdom. Wij hebben onze successen, trots, netheid en waarden, die niet verschillen van die van jullie.

Misschien klinkt het vreemd, Nederland en West-Europa, maar wij zijn ook bang voor jullie! Wij zijn bang, dat jullie onze markten zullen overspoelen met goedkoop, gesubsidieerd, chemisch voedsel. Wij zijn bang voor jullie rijke en sterke concerns die onze kleinere en zwakkere bedrijven zullen afmaken. Veel Poolse boeren kunnen niet goed slapen, omdat zij bang zijn voor de rijke westerlingen die hun, nog steeds goedkope, land zullen kopen. Wij zijn ten slotte bang dat onze beste en meest talentvolle mensen worden weggepikt. En dat de rest zal worden behandeld als goedkope, simpele arbeidskrachten of zelfs voorgoed achter de vernederende slagboom moeten blijven.

Er zijn ook stemmen die voorspellen dat de Europese Unie Polen zal dwingen tot schadelijke liberalisering van de wetgeving op gevoelige gebieden als drugsverslaving, homoseksualiteit, euthanasie en abortus. Angsten en schadelijke onwetendheid bestaan dus aan beide zijden. Wij wachten op iemand uit de Europese Unie die via de Poolse pers onze angsten zal verjagen en we willen graag geloven dat de oude landen van de EU sympathieker en welwillender zijn dan wij denken.

Geachte burger van het Koninkrijk der Nederlanden: ik weet dat ik niet alle vooroordelen kan uitroeien, maar hoop toch dat meer Nederlanders hun automatische wantrouwen jegens de Oost-Europese naties zullen overwinnen. Misschien is er in de toekomst zelfs kans op een klein beetje positieve interesse in het oostelijk deel van Europa?

Marta Knoch is politicologe en afkomstig uit Polen. Zij woont sinds een jaar in Nederland.