Te diep in het glaasje

Een op de vijf bestuurders in het bedrijfsleven heeft problemen met overmatig alcoholgebruik. Door hun vrije functie en `natte' werkomgeving kunnen topmanagers hun verslaving soms jarenlang voor de buitenwereld verborgen houden. ,,Ik waande mijzelf onoverwinnelijk.''

Hans de Wit (35) is eigenaar van een internationale handelsmaatschappij in het westen van het land met een omzet van zo'n 35 miljoen euro. Hij heeft alles wat zijn hartje begeert: huizen, auto's, een gezin. Er zijn tijden dat hij honderdduizenden euro's op een dag verdient. Maar tot twee jaar terug was hij ,,diep ongelukkig''.

Het begon op zijn veertiende. Toen dronk De Wit naar eigen zeggen al ,,als een karhengst''. Misschien was het gemakzucht. Of zelfmedelijden. Vaststaat dat hij ruim twintig jaar lang veertig, vijftig alcoholconsumpties op een dag kon drinken. ,,Ik ben een hyperactief ventje. Ik zoek naar manieren om mezelf te kalmeren.''

De alcohol bezorgde hem een prettige roes. Tijdens de vele werklunches en zakendiners kon De Wit de werkstress van zich afschudden. ,,En iederéén drinkt in het bedrijfsleven. Dat maakt het des te moeilijker om te stoppen.''

,,Topmanagers vormen een absolute risicogroep voor alcoholverslaving'', zegt Wim van Dalen, directeur van de Stichting Alcoholpreventie (Stap). ,,De meesten hebben in hun studententijd een stevige drankbasis gelegd; als je als twintigjarige gewend bent om vijftien pilsjes op een avond te drinken, ligt het voor de hand dat je daar op latere leeftijd mee doorgaat. Zeker als je in een `natte' bedrijfscultuur terechtkomt, waar bij zakelijke besprekingen altijd wel een fles wijn wordt opengetrokken.''

Volgens Edy Eland, medeoprichter van SolutionS, een privé-kliniek voor verslaafden `in de hogere sociale en maatschappelijke klasse', heeft een op de vijf bestuurders in het bedrijfsleven problemen met overmatig alcoholgebruik. ,,Vaak gaat het om mensen die door stress emotioneel en fysiek afhankelijk zijn geworden van de drank – en soms ook drugs – omdat zij een meester zijn in het onderdrukken van hun emoties.'' Het aantal verslaafde managers is de afgelopen vijf jaar volgens haar met 7,5 procent toegenomen. ,,En dat heeft weer alles te maken met de economische neergang en de toenemende concurrentie.'' Volgens het Nederlands Economisch Instituut (NEI) leidt het Nederlandse bedrijfsleven jaarlijks een verlies van 1 à 2 miljard euro aan arbeidsproductiviteit als gevolg van alcoholmisbruik.

Bij SolutionS – dat in oktober vorig jaar werd opgericht en nu al honderdvijftig cliënten telt – kan de gegoede klasse de volle wachtkamers van de reguliere zorg omzeilen. De zorg is er discreter, sneller, maar ook duurder. Zo rekent de kliniek voor een kennismakingsgesprek (van onbeperkte duur) 175 euro. Voor de zogenoemde `detoxbehandeling' moet de klant zo'n 600 euro per dag neertellen. En voor een langdurig verblijf in een van de 26 partnerklinieken in Engeland, Zwitserland, Duitsland of de Verenigde Staten worden bedragen van 2.000 tot 10.000 euro per week aangehouden. ,,Veel mensen met senior functies binnen het bedrijfsleven hebben het er voor over'', denkt Eland. ,,Ze beseffen dat het snel gedaan is met hun reputatie als ze worden gespot in een wachtkamer van een reguliere instelling voor verslavingszorg.''

Aan alcohol verslaafde topmanagers vertonen veel overeenkomsten met mensen buiten het bedrijfsleven. Velen hebben relatieproblemen en geven geld uit als water om in hun drankbehoefte te voorzien. Ze verhuizen vaker dan gemiddeld en zijn nogal eens `zoek' tijdens een vergadering. Maar er zijn ook belangrijke verschillen, vindt Wim van Dalen van de Stichting Alcoholpreventie. ,,Managers zijn doorgaans hoger ontwikkelde mensen – de intellectuele alcoholisten noem ik ze wel eens – die hun verslaving goed en lang voor de buitenwereld verborgen kunnen houden. Dat heeft alles te maken met hun vrije functie: niemand kijkt hen op de vingers.'' Edy Eland van SolutionS: ,,Ze kunnen laat beginnen en tot laat doorwerken. Een paar verzuimdagen valt minder snel op. De escapades zijn legio.''

Een van de redenen waarom een alcoholverslaving bij topmanagers pas in een laat stadium aan het licht komt, is dat zij zich omringd weten door stafleden en secretaresses die de schade beperkt houden. Menig medewerker zal het niet ontgaan dat zijn baas zijn afspraken niet nakomt, snel is afgeleid, gespannen oogt en overdag naar alcohol ruikt. ,,Maar ga dáár maar eens aanstaan'', zegt Van Dalen. Het vroegtijdig signaleren van een alcoholverslaving blijft volgens hem bij topmanagers uit omdat zij over het algemeen geen tegenspraak dulden – en daar ook mee wegkomen. ,,Leidinggevenden worden minder stevig beoordeeld dan hun ondergeschikten. En als zij niet uit zichzélf naar een hulpverlener stappen, begint hun omgeving er meestal ook niet over. De gevolgen van zo'n actie zijn immers heel moeilijk te overzien.''

Volgens de deskundigen is er weinig verschil tussen alcoholverslaafde mannen in de hogere echelons en alcoholverslaafde vrouwen. Van Dalen: ,,Hooguit kun je stellen dat vrouwen meer doen aan `reactiedrinken'. Ze doen én het huishouden én de opvoeding én geven ook nog leiding aan een bedrijf. Sommigen van hen breekt dat op. Bij mannen komt een verslaving vaak voort uit overmatig drinken. Je moet het meer zien als een uit de hand gelopen gewoonte.'' Eland voegt daar aan toe dat alcoholverslaafde vrouwen op minder begrip kunnen rekenen dan mannen. ,,Waar een dronken man voor `lichtelijk aangeschoten' wordt gehouden, gaat een vrouw al snel door voor `stomdronken'. Een alcoholverslaving wordt minder geaccepteerd van topvrouwen en daardoor doen zij nóg beter hun best om het te verbloemen.''

Hoe kun je een ontgiftingsbehandeling ondergaan en tegelijkertijd leidinggeven aan een bedrijf? Op dat probleem heeft de Amsterdamse instelling voor verslavingszorg Jellinek iets gevonden. Sinds enkele weken kunnen verslaafden die er een drukke agenda op nahouden, zich bij het secretariaat van de raad van bestuur van de Jellinek melden (020 408 79 19). Binnen een dag worden zij teruggebeld door het hoofd behandeling van de kliniek om een afspraak te maken voor een ontmoeting op een discrete plek. ,,Dat kan een hotel, een conferentiecentrum of een appartement zijn'', zegt Hans Tieken, adviseur van de raad van bestuur. ,,Wij stellen ons flexibel op.''

De nieuwe voorziening komt voort uit een toenemende vraag van verslaafde topmensen – volgens Tieken gaat het om burgemeesters, politici, acteurs en ondernemers, van wie zo'n 75 procent man is – naar discretie, flexibiliteit en een goede service. ,,Deze mensen zijn gewend aan een bepaald niveau. Ze verwachten dat anderen voor hen klaar staan en zien er niets in om verslavingszorg te delen met bijvoorbeeld ex-gedetineerden. De drempel voor deze groep is extreem hoog. Met wat extra service hopen wij ook deze mensen over de streep te trekken.''

Er is niet één aanwijsbare reden die Hans de Wit deed besluiten om zich aan te melden bij een ontwenningskliniek. Of het moet zijn dat zijn gezin steeds meer begon te lijden onder zijn grillige buien. ,,Ik heb mijzelf gewoon kapot gezopen. Was wantrouwend geworden. Rücksichtslos ook. En op een gegeven moment was het op.'' Dat zijn bedrijf overeind bleef heeft meer met geluk te maken dan met wijsheid, zegt hij terugkijkend. ,,Ik waande mij al die jaren onoverwinnelijk''.

Om redenen van privacy is de naam Hans de Wit gefingeerd.