Goed en kwaad

Grasduinen in de kiosk. Tom Rooduijn bespreekt wekelijks een ander tijdschrift. Vandaag het Filosofie Magazine.

Er bestaat een wezenlijk onderscheid tussen emoties en gevoelens, tekent Filosofie Magazine op uit de mond van Antonio Damasio. ,,Emoties lokken een bepaald gedrag uit'', aldus deze Amerikaanse neuroloog, ,,terwijl gevoelens gedachten zijn die gelinkt worden aan pijn en genot.''

Dit blad verheft niet alleen filosofie tot actualiteit, maar beziet de actualiteit ook vanuit filosofisch perspectief. Het meinummer staat stil bij het internationale terrorisme en behandelt religieuze en gewelddadige drijfveren bij de eenling. Jacques Derrida roept in het blad op tot een omvorming van de Verenigde Naties naar een federatie van soevereine staten, stelt dat de Amerikaanse inval in Irak al vóór 11 september was gepland en hecht veel waarde aan de antiglobalisten. In die beweging gloort volgens Derrida een `messianiteit zonder messianisme' in de vorm van een universeel streven naar vrede en gerechtigheid; ,,een geloof zonder een bepaalde religie.''

In een interview bepleit ook Ayaan Hirsi Ali, geïnspireerd door The Open Society and its Enemies van Karl Popper, een ondogmatische visie: ,,Popper leerde me niet bang te zijn. Denksystemen als het communisme en de islam maken het individu angstig, en staan daarmee de open society in de weg.''

De vanouds `religieus onmuzikale' filosoof Jürgen Habermas daarentegen flirtte onlangs, tot veler verbazing, met het katholicisme. De wereld heeft dankzij de macht van het geld en de techniek aan betekenis verloren, sprak Habermas; het `project van de moderniteit' kan weer op de rails worden gezet door te kijken naar de religie als schatkamer van normen en waarden. Deze `knieval' acht Filosofie Magazine `verontrustend', temeer omdat de Duitse filosoof zijn geloof in de heilige geest beleed in gezelschap van de – instemmend knikkende – conservatieve kardinaal Ratzinger.

,,De situatie is volstrekt uitzichtloos'', besluit politiek filosoof Bert van den Brink zijn column over `het grootste schouwspel van onze tijd': ,,Zolang terrorismebestrijders blijven doen alsof terrorisme een geïsoleerd kwaad is in een overigens rechtvaardige wereld zullen de vertrapten der aarde terrorisme ondersteunen.'' Collega-columnist Marek van der Jagt voegt daaraan toe: ,,Hoe je terrorisme ook definieert, we moeten één ding vaststellen: terrorisme werkt, terrorisme is al decennia effectief.''

Ontmoetingen met moordenaar en auteur van Woensdag gehaktdag Richard Klinkhamer brachten zijn biograaf Martijn Meijer tot het inzicht ,,dat de werkelijkheid niet zo makkelijk valt op te delen in goed en kwaad. Het kwaad is een mogelijkheid, voor iedereen die over een vrije wil beschikt.'' In feite is iedereen in staat een ander om te brengen, leert Filosofie Magazine, mits men maar de juiste emoties, een beperkt gevoelsleven en een onbelemmerde wil heeft. ,,Emoties kunnen iemand aanzetten tot moord'', verklaart Antonio Damasio in het magazine, ,,terwijl je er door je gevoelens van weerhouden wordt.'' Vooral gelukkige mensen vervallen niet tot het kwade. Geluksgevoelens zijn volgens de neuroloog evolutionair bepaald: ,,De staat van geluk bevordert het welzijn van het organisme, en ook dit had Spinoza al door. Streef het geluk na, zo schreef hij, en niet de jaloezie of de haat.''