`Europa is aan het ontsporen'

Paul van Buitenen was in 1998 de klokkenluider van misstanden in Brussel. Sindsdien is er te weinig gebeurd, betoogt de nieuwbakken politicus.

Ruim 30 miljard euro van de Europese Unie wordt onrechtmatig gebruikt. Dat is een derde van de Europese begroting van 100 miljard. Het geld gaat deels verloren door fraude en corruptie. Een belangrijk deel van het geld komt op de verkeerde plaats terecht of verdwijnt door nalatigheid.

Dat zegt Paul van Buitenen, Nederlands ambtenaar bij de Europese Unie, die vandaag het boek In de loopgraven van Brussel publiceert over financiële misstanden binnen de Europese instellingen. `Klokkenluider' Van Buitenen, werkzaam als assistent-accountant in Brussel, trok zes jaar geleden voor het eerst aan de bel toen hij vrienjespolitiek en corrupte praktijken binnen de Europese Unie en de Europese Commissie (dagelijks bestuur) aan de kaak stelde.

De Nederlandse ambtenaar, die destijds bij de Financiële Controledienst van de Unie werkte, bracht met zijn onthullingen in een `zwartboek' eind 1998 diverse Europese Commissarissen en ambtenaren in opspraak, die opdrachten en subsidies aan familie of vrienden verstrekten. Dat leidde in 1999 tot de val van de voltallige Europese Commissie.

,,Maar de fraude en onregelmatigheden gaan gewoon door'', zegt Van Buitenen in een gesprek over de publicatie van zijn jongste boek. De nieuwe Commissie onder leiding van de Italiaan Romano Prodi zou schoon schip maken. Eurocommissaris Neil Kinnock uit Groot-Brittannië werd benoemd als hervormer bij de Commissie. ,,De belofte om de misstanden te beëindigen is niet waargemaakt'', aldus Van Buitenen. Aanbevelingen van een commissie van `wijze mannen' zijn niet opgevolgd, zoals het aanstellen van een speciale fraude-officier in Brussel en aparte bureau's in de lidstaten om misdrijven te vervolgen. Van Buitenen heeft zich vijf jaar stilgehouden, maar toen hij zag dat er in Brussel nauwelijks iets veranderde, besloot hij een boek over de wantoestanden te schrijven.

Op basis van verslagen van de Europese Rekenkamer, interne controlediensten en onderzoek van afzonderlijke ambtenaren van de Europese Unie komt Van Buitenen tot zijn conclusie dat ruim 30 miljard euro onrechtmatig wordt uitgegeven. Minimaal 6 miljard euro gaat direct verloren aan fraude en onregelmatigheden, zegt Van Buitenen. Van de landbouwuitgaven (50 miljard) kan 44 procent van de rekeningen van nationale betalingen niet worden goedgekeurd. Ook heeft volgens hem een interne controledienst gewezen op `zwarte kassen' waar niemand controle over uitoefent, ,,Ambtenaren kunnen hier rijkelijk uit putten zonder dat iemand ze controleert.''

Van Buitenen, die na zijn eerdere onthullingen naar een andere afdeling is overgeplaatst, heeft sinds 1 april onbetaald verlof genomen om zich volledig te kunnen wijden aan de verkiezingen voor het Europees Parlement op 10 juni. Eerder deze maand richtte hij de politieke partij `Europa Transparant' op, waarmee hij enkele zetels hoopt te halen. ,,De kerntaak van het Europees Parlement is controle uitoefenen op het uitvoerend gezag: wat gebeurt er met de centen en de informatie'', zegt Van Buitenen. Hij wil zich 100 procent richten op het opsporen van Europese fraude. Ook wil hij de Europese cultuur van `omerta' (zwijgen) in Brussel aan de kaak stellen. ,,Europa is aan het ontsporen'', vindt Van Buitenen. ,,De administratie in Brussel is onder de maat. De eigen accountants draaien voor spek en bonen mee''. Er maakt volgens hem een elite in Brussel de dienst uit die de bevindingen van de eigen Europese Rekenkamer en de interne controlediensten aan zijn laars lapt. `Paul, waarom doet de Commissie niets', luiden vele mailtjes die Van Buitenen van tientallen ambtenaren krijgt. ,,Maar de hoge ambtenaren draaien hun hoofd weg''.

Het Europees Parlement heeft niet eens optimaal inzagerecht in documenten. Er is geen scheiding der machten, geen openbaar ministerie. Daarom pleit hij voor invoering van een Europees openbaar aanklager zoals is voorgesteld in de ontwerp-grondwet.

Een euroscepticus is hij zeker niet, zegt Van Buitenen. Hij is voor Europese samenwerking en voor de uitbreiding. ,,Anders was ik hier nooit gaan werken. Maar laten we Europa alsjeblieft aan de burger teruggeven''. Daarom vindt Van Buitenen dat Nederland op dit moment niet meer bevoegdheden moet afstaan aan Brussel. ,,Ik vind het gevaarlijk bevoegdheden over te dragen aan een organisatie waar geheime loges, lobbyisten en kliekjes de dienst uitmaken.''

Van Buitenen wil in de Europese Unie fraudezaken boven tafel krijgen en schoon schip maken. ,,Uiteindelijk is mijn doel dat de gevestigde partijen dit overnemen en wij overbodig worden.'' In Brussel hoeft hij dan waarschijnlijk niet meer aan te kloppen. De Commissie koerst aan op zijn ontslag naar aanleiding van zijn boek.