Thee en zoetigheid bij debat in Bagdad

Irakezen discussiëren met leden van de regeringsraad over de toekomst van hun land. ,,Wie krijgt er straks de macht?''

Voor de ingang van zaal drie van het Amerikaanse civiele hoofdkwartier in Bagdad staat een tafel met thee en zoetigheden voor belangrijke gasten. Vandaag hebben de Amerikanen een `Town Hall' bijeenkomst georganiseerd, een laagdrempelige discussie tussen 200 Irakezen en drie leden van de Iraakse regeringsraad. Onderwerp: de nieuwe tijdelijke grondwet en de machtsoverdracht op 30 juni.

Een Amerikaanse ambtenaar is speciaal naast de eetwaar geplaatst om te zorgen dat alles ordelijk wordt uitgedeeld. Het drietal raadsleden laat op zich wachten, want de regeringsraad is in spoedoverleg. Dit weekeinde is bekend geworden dat er voor de meeste van de 25 leden straks, over negen weken, geen plaats zal zijn in het interim-bewind dat op 30 juni formeel de macht overneemt in Irak.

Hongerig van het wachten stort het Iraakse perscorps zich op de uitgestalde etenswaren. En dat terwijl de Amerikaan drie keer had gewaarschuwd dat de Iraakse journalisten pas mochten eten als de gasten klaar waren. ,,Jullie gedragen je als dieren!'' roept hij. Niemand reageert.

Afspraken, respect, orde: geen functionerende democratie kan zonder. Om aan het eerste punt te voldoen hebben de 25 leden van de Iraakse regeringsraad – negen maanden geleden geselecteerd op basis van afkomst en religie door de Amerikaanse bestuurder Paul Bremer – na eindeloze discussies een interim-grondwet ontworpen. De meest controversiële onderwerpen zijn bewust vaag gehouden. Echte discussie over de tijdelijke grondwet was er niet, want straks dragen de Amerikanen immers de macht over in Irak. Aan de leden van de regeringsraad, zo hopen veel van de 25 politici. Ze stellen voor de raad uit te breiden tot 200 leden en zijn al bezig met het opstellen van een lijst met nieuwe namen.

Maar de speciale gezant van de Verenigde Naties voor Irak, de Algerijn Lakhdar Brahimi, denkt daar anders over. In zijn plannen is geen ruimte voor het gros van de regeringsraadsleden. Uit opinieonderzoeken is gebleken dat de meeste van hen impopulair zijn onder de bevolking.

Brahimi keert op 1 mei naar Bagdad terug om er in consultatie met de Amerikanen én de regeringsraad een interim-premier en 29 andere `verantwoordelijke technocraten' te kiezen. Dit team, dat volgens Amerikaanse regeringsfunctionarissen geen wetgevende beslissingen zal nemen, moet Irak na de machtsoverdracht naar de verkiezingen van januari 2005 leiden. ,,Laat de politici zich maar voorbereiden op de aanstaande verkiezingen'', zei Brahimi in een interview met de Amerikaanse zender ABC.

Als alle gasten voor de Town Hall Meeting hebben plaatsgenomen in zaal drie – de Iraakse journalisten negeren het verzoek van de Amerikaan om op de achterste rij te zitten – valt er een gespannen stilte na de eerste vraag uit het publiek. ,,Wie krijgt er straks de macht in Irak na 30 juni?'', vraagt Jafar Hamid Ali, vertegenwoordiger van de gemeenteraad van Bagdad. ,,Eind april weten we meer'', antwoordt Koerdisch regeringsraadslid Mahmud Othman. ,,Het is voor ons ook erg onduidelijk'', vult hij droogjes aan.

Diverse regeringsraadsleden hebben giftig gereageerd op de zoveelste `regimewisseling' in Irak. ,,Brahimi wil Irak regeren'', schreeuwde een kop in de krant Al Mutamar, spreekbuis van het Iraaks Nationaal Congres van het shi'itische raadslid Ahmed Chalabi. [Vervolg IRAK: pagina 5]

IRAK

'Het is tijd voor wat nieuws'

[Vervolg van pagina 1],,Sunniet Brahimi wil de shi'itische geestelijken buiten de politiek houden. Voor Muqtada al-Sadr is geen plaats in de nieuwe regering'', staat er verontwaardigd in het hoofdartikel.

Chalabi is een voormalige balling die, gesteund door de Amerikaanse vice-president Dick Cheney en het Pentagon, een prominente rol voor zichzelf heeft weten te creëren in het nieuwe Irak. Wegens gebrek aan een achterban – hij was sinds 1958 in het buitenland – wisselt Chalabi vaak van politieke kleur. Vlak na de oorlog presenteerde hij zichzelf als een seculiere shi'iet, maar nu die stroming niet zo populair blijkt, richt hij zich op de geestelijke leiders in Najaf wier volgelingen meer stemmen kunnen genereren dan de Bagdadse intellectuelen. Dezer dagen komt hij op voor de radicale shi'itische geestelijke Muqtada Sadr. Intussen ontvangt hij maandelijks een inkomen van 340.000 dollar van de Amerikaanse regering. In buurland Jordanië is hij veroordeeld wegens oplichting.

Veel raadsleden delen Chalabi's mening over Brahimi's plan. Voor het kantoor van sunnitische raadslid Nassir Chaderchi staan grote mannen met wapens. Sinds collega Akila Al-Hashemi bij een aanslag om het leven kwam, omringen de meeste raadsleden zich met lijfwachten en gepantserde jeeps. Chaderchi, die altijd in Irak is gebleven, keurt het plan van Brahimi ook af. In zijn werkkamer pakt hij de tijdelijke grondwet erbij. ,,Hier staat dat de VS, de VN én de regeringsraad gezamenlijk kandidaten moeten voordragen en een beslissing moeten maken. Dat is afgesproken met de Amerikaanse ambassadeur Bremer. Nu neemt Brahimi opeens de beslissingen'', zegt Chaderchi. ,,Dat gaat tegen onze eigen grondwet in.''

De gepensioneerde econoom heeft zelf een politieke partij, een van de honderden in Irak op dit moment. Zijn Nationaal Democratische Partij wil wat iedereen wil in Irak: vrede en voorspoed. ,,Maar als nu opeens weer iemand anders gaat zeggen dat hij de baas is, komt daar niets van terecht.''

De raad heeft laten weten de komende drie dagen in gesprek te gaan met leiders van nu niet vertegenwoordigde politieke partijen om samen een grote regering voor ná de machtsoverdracht te vormen. ,,Wij gaan gewoon door met onze plannen, zoals voorgeschreven in de grondwet'', zegt Chaderchi.

Niet alle raadsleden kunnen zich vinden in dat verbond. ,,Brahimi is de beste man die we hebben'', vindt Songul Chapook, een van de drie vrouwelijke leden in de raad. Chapook is de vertegenwoordiger van de Turkmeense minderheid, maar zegt om alle Irakezen te geven. ,,En de Irakezen houden niet van de raad. Ze willen verkiezingen'', zegt Chapook. ,,Dus maak ik me klaar voor de verkiezingen.''

Ze is een van de weinige raadsleden die zelf naar haar werk rijdt, zonder lijfwachten. In plaats van een privé-militie heeft ze een vrouwenorganisatie. Aan haar vingers draagt ze gouden ringen, op haar hoofd een rode doek. Haar man zit achter de computer. ,,De regeringsraad heeft veel te weinig macht. We konden niets voor het volk doen. Dus is het tijd voor wat nieuws. Ik ben niet bang voor de toekomst.''

Nieuws is er niet tijdens de bijeenkomst in het gebouw van de coalitie. Er zijn vragen over vrouwenrechten, de positie van joden die willen terugkeren naar Irak en de Koerdische autonomie. Maar een van de meest prangende vragen aan de raadsleden gaat over de beloofde verandering in Irak. ,,Onder het vorige bewind deden we wat de leiders zeiden zonder te discussiëren'', zegt Salam al-Nasiri, een shi'iet uit Bagdad. ,,Vandaag de dag doen we wat het Witte Huis zegt, of we nu tegenspreken of niet. Zie ik dat verkeerd?''

Raadslid Mahmoud Othman zegt Nasiri niet te kunnen beantwoorden. ,,Stel deze vraag maar George Bush.''